3_edited.png

ဖြားယောင်းတိုက်ခိုက်ခြင်း- စက်များနှင့် အကောင့်များတွင် အတွေ့ရများသော ခြိမ်းခြောက်မှု

ဖြားယောင်းတိုက်ခိုက်ခြင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အဖွဲ့အစည်းများပေါ်အတွေ့အများဆုံးနှင့်အထိရောက်ဆုံး တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်သည်။ ဤနည်းပညာကို ဆန်းပြားရှုပ်ထွေးသော နိုင်ငံတော်အဆင့် စစ်တပ်အများစုအပြင် သေးနုပ်သော လူလိမ်များက အသုံးပြုပါသည်။ 

ဖြားယောင်းတိုက်ခိုက်ခြင်းသည် ရန်သူက သင် သို့မဟုတ် သင့်အဖွဲ့အစည်း အလိုမပါဘဲ အချက်အလက်များကို မျှဝေလာအောင် သင့်ကို လှည့်စားဖို့ ကြိုးပမ်းသည့် ရိုးစင်းသော ဖြစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ မျှားယူခြင်းသည် အီးမေးလ်များ၊ စာတိုမက်ဆေ့ချ်များ/SMS (SMS မျှားယူခြင်း သို့မဟုတ် “ဖုန်းအခြေပြုမျှားယူခြင်း” ဟု ဆိုကြသည့်)၊ WhatsApp ကဲ့သို့ စာပို့အက်ပ်များ၊ လူမှုမီဒီယာ မက်ဆေ့ချ်များ သို့မဟုတ် ပို့စ်များ သို့မဟုတ် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများ (အသံမျှားယူခြင်း သို့မဟုတ် “အသံဖြင့်မျှားခြင်း” ဟု ဆိုကြသည်) မှတဆင့် ဖြစ်လာနိုင်သည်။ မျှားယူသော မက်ဆေ့ချ်များသည် အကောင့်တစ်ခုသို့ ဝင်သုံးခွင့် ရယူရန် အလို့ငှာ သင့်အား ထိခိုက်လွယ်သော အချက်အလက်များ (စကားဝှက်များကဲ့သို့) ကို အတုအယောင် စကားဝှက်သို့ ရိုက်ထည့်လာစေရန် ကြိုးပမ်းနိုင်သည်၊ အသံ သို့မဟုတ် စာတိုမှတဆင့် 

သီးသန့် အချက်အလက်များ (ခရက်ဒစ်ကတ် နံပါတ် ကဲ့သို့) မျှဝေလာခိုင်းနိုင်သည် သို့မဟုတ် သင့်စက်ကို ကူးစက်စေနိုင်သည့် မဲလ်ဝဲ (ကြိုတင်ကြံရွယ်သော ဆော့ဖ်ဝဲ) ကို ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ရန် အယုံသွင်းနိုင်သည်။ နည်းပညာနှင့်မဆိုင်သော ဥပမာအတွက်၊ ဘဏ်အကောင့် အပေးအယူအလုပ်ခံထားရကြောင်း သို့မဟုတ် အထောက်အထား အခိုးခံထားရကြောင်း ပြောပြသည့် အတုအယောင် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများ သန်းနှင့်ချီ၍ နေ့စဉ် ကြားနေရပါသည်၊ ၎င်းတို့အားလုံးကို မသိနားမလည်သူများအား အထိမခံသော အချက်အလက်များ မျှဝေလာအောင် လှည့်စားဖို့ ဒီဇိုင်းထွင်ထားသည်။

မျှားယူခြင်းကို ဘယ်လို သိရှိနိုင်မလဲ။ 

မျှားယူခြင်းသည် အန္တရာယ်ပြုမည့်လက္ခဏာရှိပြီး ဖမ်းမိဖို့ မဖြစ်နိုင်ပါ၊ သို့သော် သင့်အဖွဲ့အစည်းတွင်းရှိ လူတိုင်းက တိုက်ခိုက်မှုအများစုကို ကာကွယ်ရန် ပြုလုပ်နိုင်သည့် ရိုးရှင်းသော အဆင့်အချို့ ရှိပါသည်။ အောက်ပါ မျှားယူသော ခုခံကာကွယ်မှု အကြံဉာဏ်များကို The Freedom of the Press Foundation က ရေးသားထားသော အတွင်းကျကျ မျှားယူမှု လမ်းညွှန်မှ ပြင်ဆင်ချဲ့ကားထားပြီး သင့်အဖွဲ့အစည်း (နှင့် အခြားအဆက်အသွယ်များ) နှင့် မျှဝေသင့်ကာ သင်၏ လုံခြုံရေးအစီအစဉ်တွင်းသို့ ပေါင်းထည့်ထားသင့်သည်- 

တစ်ခါတစ်ရံတွင်၊ “ပေးပို့သူနေရာ” အကွက်က သင့်ကို လိမ်နေတတ်သည် 

သင့်အီးမေးလ်များရှိ “ပေးပို့သူနေရာ” အကွက်သည် သင့်ကို အတုအယောင် သို့မဟုတ် လှည့်စားရန် စီစဉ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ကို သတိပြုပါ။ သင့်ကို လှည့်စားရန် စာလုံးပေါင်းအနည်းငယ် လွှဲထားပြီး သင်သိကျွမ်းသည့် တရားဝင် လိပ်စာနှင့် အတော်လေး ဆင်တူသော အီးမေးလ်လိပ်စာတစ်ခုကို စီစဉ်ခြင်းက မျှားယူသူများအတွက် ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်ပါ။ ဥပမာ၊ “john@google.com” နှင့် ကွဲလွဲပြီး “john@ gooogle.com” လိပ်စာဖြင့် တစ်စုံတစ်ယောက်ဆီမှ အီးမေးလ်တစ်ခုကို သင်လက်ခံရရှိနိုင်ပါသည်။ google တွင် O အပိုတစ်လုံးပါသည်ကို သတိပြုပါ။ သင်က “john@gmail.com” ဖြင့် တစ်စုံတစ်ယောက်ကို သိထားနိုင်ပါသည်၊ သို့သော် “johm@gmail.com” ကို စီစဉ်သည့် အတုအယောင်ပြုလုပ်သူထံမှ မျှားယူသော အီးမေးလ်တစ်စောင်ကို သင်ရရှိနိုင်ပါသည် - တစ်ခုတည်းသော ခြားနားမှုက အဆုံးရှိ အက္ခရာတွင် မသိသာသော ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်နေခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ဆက်မလုပ်ခင် အီးမေးလ်တစ်စောင်၏ ပေးပို့သော လိပ်စာကို သင်သိကျွမ်းကြောင်း အမြဲတမ်း သေချာစစ်ပါ။ အလားတူ သဘောတရားသည် စာတို၊ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများ သို့မဟုတ် မက်ဆေ့ချ်ပို့အက်ပ်များမှတဆင့် မျှားယူခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်ပါသည်။ မသိသော နံပါတ်တစ်ခုမှ မက်ဆေ့ချ်တစ်စောင်ကို သင်ရရှိပါက၊ မက်ဆေ့ချ်ကို မတုံ့ပြန်ခင် သို့မဟုတ် တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုခင် နှစ်ခါပြန် စဉ်းစားပါ။ 

မျှားယူခြင်းနှင့် အရပ်ဖက် လူ့အဖွဲ့အစည်း

ဆန်းပြားရှုပ်ထွေးသော၊ ကိုယ်ပိုင်ဖြစ်သော မျှားယူသည့် တိုက်ခိုက်မှုများသည် နေ့စဉ် ကမ္ဘာအနှံ့မှ အရပ်ဖက် လူမှုအဖွဲ့အစည်း အုပ်စုများကို ပစ်မှတ်ထားပါသည်။ 

အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှု၏ ဥပမာတစ်ခုကို The Citizen Lab ၏ 2018 အစီရင်ခံစာ Spying on a Budget: Inside a Phishing Operation with Targets in the Tibetan Community တွင် အသားပေးဖော်ပြထားသည်။ အလွန်စျေးသက်သာပြီး ရိုးရှင်းသော်လည်း အတော်အတန် ထိရောက်သည့် မျှားယူ တိုက်ခိုက်မှုကို တိဘက်လူမျိုး လူ့အခွင့်အရေး ခုခံကာကွယ်သူများနှင့် အခြား တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများအပေါ် ရည်ရွယ်ချက်ထားပါသည်။ တိုက်ခိုက်မှုသည် ပုံဖိုင်လင့်ခ်တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သည့် ပုံမှန် Gmail လိပ်စာတစ်ခုမှ မျှားယူသော အီးမေးလ် (ဘယ်ဘက်တွင် ပြထားသည်) ဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ကလစ်နှိပ်ထားသောအခါ၊ လင့်ခ်သည် အကောင့် အထောက်အထားများကို ခိုးယူရန် အသုံးပြုခဲ့သည့် Google အီးမေးလ်ဝင်ရောက်မှု စာမျက်နှာ အတု (အလယ်တွင် ပြထားသည်) သို့ ပစ်မှတ်ကို ခေါ်ဆောင်သွားသည်။ ခံရသူများသည် စာမျက်နှာအတုသို့ အထောက်အထားကို ပေးအပ်ထားပါက၊ သူတို့၏ အကောင့်များကို အလွယ်အကူ အပေးအယူလုပ်ထားနိုင်ပါသည်။ စာမျက်နှာအတုသို့ အသုံးပြုသူအမည်နှင့် စကားဝှက် ထုတ်ပေးပြီးနောက်၊ ခံရသူများအား တိဘက်လူမျိုး အစည်းအဝေးရှ ကိုယ်စားလှယ်များကို ပြသသည့် ပုံ (ညာဘက်တွင် ပြထားသည်) သို့ လမ်းကြောင်းပြောင်းပေးခဲ့သည်။ မျှားယူသော ပစ်မှတ်များက သူတို့၏ တကယ့် Google အကောင့်သို့ အမှန်တကယ် လက်မှတ်ထိုးဝင်ထားကြောင်း ယုံကြည်လာအောင်လုပ်ရန်နှင့် အီးမေးလ်၏ စစ်မှန်သော ကြိုတင်ကြံရွယ်မှု သဘာဝနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေ သံသယတိုင်းကို လျှော့ချရန် တည်ကြက်အဖြစ် ပုံကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။

ပူးတွဲပါဖိုင်များကို သတိပြုပါ 

ပူးတွဲပါဖိုင်များသည် မဲလ်ဝဲနှင့် ဗိုင်းရပ်စ်များကို သယ်ဆောင်နိုင်ပြီး မျှားယူသော အီးမေးလ်များ ပူးတွဲ ပါဝင်လာလေ့ရှိပါသည်။ ပူးတွဲပါဖိုင်များမှ မဲလ်ဝဲကို ရှောင်ရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းမှာ ၎င်းတို့ကို မည်သည့်အခါမျှ ဒေါင်းလုဒ်မလုပ်ရန် ဖြစ်သည်။ စည်းကမ်းတစ်ခုအဖြစ်၊ ပူးတွဲပါဖိုင်တစ်ခုခုကို အထူးသဖြင့် သင်မသိသော လူထံမှ လာရောက်လာခြင်းဖြစ်ပါ ချက်ချင်း မဖွင့်ပါနှင့်။ ဖြစ်နိုင်ပါက၊ သင့်ထံ စာရွက်စာရွက် ပေးပို့သူအား စာသားကို အီးမေးလ်တွင် ကူးယူထည့်သွင်းရန် သို့မဟုတ် စာရွက်စာတမ်းကို ပလတ်ဖောင်းပေါ်သို့ အပ်လုဒ်တင်သည့် စာရွက်စာတမ်းအများစုအား အသင့်ပါ ဗိုင်းရပ်စ် စကန်ဖတ်ခြင်း ပြုလုပ်ပေးသည့် Google Drive သို့မဟုတ် Microsoft OneDrive လိုမျိုး ဝန်ဆောင်မှုမှတဆင့် မျှဝေရန် ပြောပါ။ ပူးတွဲပါဖိုင်များကို အားမပေးသည့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အစဉ်အလာတစ်ခု ချမှတ်ပါ။
ပူးတွဲပါဖိုင်ကို သင်လုံးဝ ဖွင့်ရမည်ဆိုပါက၊ သင့်စက်တွင် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော မဲလ်ဝဲကို အသုံးမချနိုင်မည့် ဘေးကင်းသော ပတ်ဝန်းကျင် (အောက်ပါ အဆင့်မြင့် အပိုင်းကို ကြည့်ပါ) တွင်သာ ၎င်းကို ဖွင့်ရပါမည်။ 

Gmail ကို သင်အသုံးပြုပြီး အီးမေးလ်တွင် ပူးတွဲပါဖိုင်ကို သင်လက်ခံရရှိပါက၊ သင့်ကွန်ပျူတာတွင် ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ပြီး ဖွင့်ကြည့်မည့်အစား၊ ပူးတွဲပါဖိုင်ကို ရိုးရိုးလေး ကလစ်နှစ်ပြီး ဘရောင်ဆာ (browser) အတွင်းရှိ “အစမ်းကြည့်ရန်” တွင် ဖတ်ရှုပါ။ ဤအဆင့်သည် ဖိုင်ကို ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် သင့်ကွန်ပျူတာတွင်းသို့ ဖြစ်နိုင်သော မဲလ်ဝဲကို ထည့်သွင်းခွင့်ပြုခြင်း မရှိဘဲ ဖိုင်၏ ပါဝင်သည့်အရာများနှင့် စာသားကို ကြည့်နိုင်စေပါသည်။ ၎င်းက word စာရွက်စာတမ်းများ၊ pdf များနှင့် ဆလိုက်ဒ်ရှိုး ရှင်းလင်းတင်ပြမှုများအတွက်ပင် ကောင်းစွာ အလုပ်ဖြစ်ပါသည်။ စာရွက်စာတမ်းကို တည်းဖြတ်ရန် လိုအပ်ပါက၊ Google Drive ကဲ့သို့ ပရိုဂရမ်တွင် ဖိုင်ကို ဖွင့်ကြည့်ရန်နှင့် ဖိုင်ကို Google Doc သို့မဟုတ် Google Slides ပြောင်းလဲရန် စဉ်းစားပါ။ 

Outlook ကို အသုံးပြုပါက၊ Outlook ဝဘ် ကလိုင်းယင့်မှ ပူးတွဲပါဖိုင်များကို ဒေါင်းလုဒ်မလုပ်ဘဲ အလားတူပင် အစမ်းကြည့်နိုင်ပါသည်။ ပူးတွဲပါဖိုင်ကို တည်းဖြတ်ရန် လိုအပ်ပါက၊ OneDrive ရှိပြီးသားဖြစ်လျှင် ၎င်းကို အသုံးပြု၍ ဖွင့်ကြည့်ပါ။ Yahoo Mail ကို အသုံးပြုပါက၊ အလားတူ သဘောဝရားကို အသုံးချပါ။ ပူးတွဲပါဖိုင်များကို ဒေါင်းလုဒ်မဆွဲပါနှင့်၊ ယင်းအစား ဝဘ်ဘရောင်ဆာ (browser) အတွင်းမှသာ ၎င်းကို အစမ်းကြည့်ရှုပါ။ 

သင့်တွင် ရှိပြီး အသုံးပြုနိုင်သည့် ကိရိယာများကို ထည့်မစဉ်းစားဘဲ၊ အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းသည် သင်မသိသော သို့မဟုတ် စိတ်မချသော ပူးတွဲပါဖိုင်များကို မည်သည့်အခါမျှ ဒီအတိုင်း ဒေါင်းလုဒ်မလုပ်ရန် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပူးတွဲပါဖိုင်က မည်မျှ အရေးကြီးပုံပေါက်သည်ကို ထည့်မစဉ်းစားဘဲ၊ သင်မသိသော သို့မဟုတ် မည်သည့်အခါမျှ အသုံးပြုရန် မရည်ရွယ်သော ဖိုင်အမျိုးအစားပါသော တစ်စုံတစ်ရာကို မည်သည့်အခါမျှ မဖွင့်ပါနှင့်။

သင့်အဖွဲ့အစည်းအတွက် မျှားယူခြင်း ခုခံကာကွယ်မှု 

သင့်အဖွဲ့အစည်းသည် အီးမေးလ်နှင့် အခြား အက်ပလီကေးရှင်းများအတွက် လုပ်ငန်းသုံး Microsoft 365 ကို အသုံးပြုပါက၊ သင်၏ ဒိုမိန်း စီမံခန့်ခွဲသူသည် အန္တရာယ်များသော ပူးတွဲပါဖိုင်များ ရန်မှ ကာကွယ်ရန် ဘေးကင်းသော ပူးတွဲပါဖိုင်များ မူဝါဒကို သီးသန့်စီစဉ်ထားရမည်။ လုပ်ငန်းသုံး Google Workspace (GSuite ဟု ယခင်က သိသော) ကို အသုံးပြုနေပါက၊ Google Security Sandbox ဟု ခေါ်သည့် သင်၏ စီမံခန့်ခွဲသူက သီးသန့်စီစဉ်သင့်သော အလားတူ ထိရောက်သည့် ရွေးချယ်မှုတစ်ခု ရှိပါသည်။ ပို၍ အဆင့်မြင့်သော အသုံးပြုသူတစ်ဦးချင်းက DangerZoneသို့မဟုတ် Windows 10 ၏ Pro သို့မဟုတ် Enterprise သုံးသူများအတွက် Windows Sandbox ကဲ့သို့ ဆန်းပြားရှုပ်ထွေးသော sandbox ပရိုဂရမ်များကို စီစဉ်သတ်မှတ်ရန် စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။ သင့်အဖွဲ့အစည်းအနှံ့တွင် စီစဉ်ချမှတ်ရန် ထည့်စဉ်းစားရမည့် နောက်ထပ် အဆင့်မြင့် ရွေးချယ်စရာတစ်ခုသည် စိတ်ချရသော ဒိုမိန်းအမည် စနစ် (DNS) စစ်ထုတ်ရေး ဝန်ဆောင်မှု ဖြစ်ပါသည်။ အဖွဲ့အစည်းများသည် ဝန်ထမ်းအများအနေဖြင့် ကြိုတင်ကြံရွယ်သော ပါဝင်သည့်အရာများကို မတော်တဆ ဝင်သုံးမိခြင်း သို့မဟုတ် တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မိခြင်းမှ တားဆီးရန် မျှားယူမှုမှ ထပ်ဆောင်း ကာကွယ်မှု အလွှာတစ်ခုကို ပံ့ပိုးပေးသည့် ဤနည်းပညာကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ အဆိုပါ နည်းပညာသည် ကုမ္ပဏီတွင်း IT ဝန်ထမ်းအဖွဲ့သီးသန့် လိုအပ်သော်လည်း၊ Cloudflare ၏ Gateway ကဲ့သို့ ဝန်ဆောင်မှုအသစ်များသည် ငွေပမာဏအများအပြား မလိုအပ်ဘဲ နည်းပညာအရ ဆန်းပြားရှုပ်ထွေးမှု ပိုနည်းသည့် အဖွဲ့အစည်းများထံ အဆိုပါ စွမ်းရည်များ ပံ့ပိုးပေးပါသည် (ဥပမာ၊ Gateway သည် အသုံးပြုသူ 50 ဦးအထိ အခမဲ့ဖြစ်သည်)။ Global Cyber Alliance Toolkit မှ Quad9 အပါအဝင် နောက်ထပ် အခမဲ့ ကိရိယာများသည် ဗိုင်းရပ်စ်များ သို့မဟုတ် အခြား မဲလ်ဝဲ ပါရှိသည့် သိထားပြီးသော ဆိုက်များကို ဝင်ကြည့်ခြင်းမှ သင့်ကို တားမြစ်ပေးမည်ဖြစ်ပြီး ငါးမိနစ်မကြာဘဲ စတင်အသုံးချနိုင်ပါမည်။ 

သတိဖြင့် ကလစ်နှိပ်ပါ 

အီးမေးလ်များ သို့မဟုတ် အခြား စာတို မက်ဆေ့ချ်များပါ လင့်ခ်များ သံသယထားသင့်သလောက် ထားပါ။ လင့်ခ်များသည် ကြိုတင်ကြံရွယ်သော ဖိုင်များကို ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ရန် ဖုံးကွယ်ထားနိုင်သည် သို့မဟုတ် သင့်အား စကားဝှက်များ သို့မဟုတ် အခြားအထိမခံသော အချက်အလက်များ ပေးအပ်ရန် တောင်းဆိုနိုင်သည့် အတုအယောင် ဆိုက်များသို့ ခေါ်သွားနိုင်ပါသည်။ ကွန်ပျူတာတွင် ရှိနေစဉ်၊ အီးမေးလ် သို့မဟုတ် မက်ဆေ့ချ်က သင့်အား ခေါ်သွားသင့်သည့် နေရာသို့ ခေါ်သွားမည်ကို သေချာစေခြင်းအတွက် ရိုးရှင်းသော လှည့်ကွက်တစ်ခု ရှိပါသည်၊ လင့်ခ်တစ်ခုခုကို ကလစ်မနှိပ်ခင် ၎င်းအပေါ် ရစ်ဝဲနေရန် မောက်စ်ကို သုံးပါ၊ ထို့နောက် အမှန်တကယ် URL က ဘာလဲဆိုတာကို သိနိုင်ရန် ဘရောင်ဆာ (browser) ဝင်းဒိုး၏ အောက်ခြေကို ကြည့်ပါ (အောက်ပါပုံကို ကြည့်ပါ)။ 

မိုဘိုင်းစက်ပေါ်တွင် လင့်ခ်ကို မတော်တဆ ကလစ်မနှိပ်မိစေဘဲ စစ်ဆေးရန်မှာ ပို၍ ခက်ခဲနိုင်သောကြောင့် သတိရှိပါ။ သို့သော် URL အပြည့် ပေါ်မလာမချင်း ကြာကြာဖိထားခြင်း (ဖိနှိပ်ထားခြင်း) ဖြင့် စမတ်ဖုန်းအများစုတွင် လင့်ခ်၏ သွားမည့်နေရာကို သင်စစ်ကြည့်နိုင်ပါသည်။ SMS နှင့် မက်ဆေ့ချ်ပို့ အက်ပ်များမှတဆင့် မျှားယူခြင်းတွင်၊ အတိုကောက်လင့်ခ်များသည် URL ၏ သွားမည့်နေရာကို ဖုံးဝှက်ထားရန် အသုံးပြုလေ့အရှိဆုံး နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ URL အပြည့်အစား အတိုကောက်လင့်ခ် (ဥပမာ၊ bit.ly သို့မဟုတ် tinyurl.com ကဲ့သို့) ကို သင်မြင်တွေ့ပါက၊ မနှိပ်လိုက်ပါနှင့်။ လင့်ခ်က အရေးကြီးလျှင် အတိုကောက် URL ၏ အမှန်တကယ် ရောက်မည့်နေရာကို ကြည့်ရန် ၎င်းကို https://www. expandurl.net/ ကဲ့သို့ URL တိုးချဲ့ကြည့်ကိရိယာတွင်းသို့ ကူးထည့်ပါ။ ထို့နောက်၊ သင်သိကျွမ်းခြင်းမရှိသော ဝဘ်ဆိုက်များရှိ လင့်ခ်များကို မနှိပ်ပါနှင့်။ သံသယမကင်းပါက၊ ဆိုက်သည် တရားဝင် ဝဘ်ဆိုက်တစ်ခု ဟုတ်၊ မဟုတ် သိနိုင်ရန် ဆိုက်အမည်ကို မျက်တောင်အဖွင့်အပိတ် ထည့်၍ “www.badwebsite. com”) ဆိုက်ကို ရှာဖွေကြည့်လိုက်ပါ။ သံသယရှိနိုင်ခြေရှိသည့် လင့်ခ်များကို VirusTotal ၏ URL စကန်နာမှတဆင့်လည်း သင်ဖွင့်ကြည့်နိုင်ပါသည်။ ၎င်းက 100% မတိကျသော်လည်း လုပ်ဆောင်သင့်သည့် ကြိုတင်ကာကွယ်နည်း ဖြစ်ပါသည်။ 

နောက်ဆုံးတွင်၊ မက်ဆေ့ချ်တစ်စောင်မှ လင့်ခ်တစ်ခုခုကို သင်ကလစ်နှိလိုက်ပြီး တစ်နေရာရာသို့ ဝင်ရောက်ရန် သင့်အား ပြောနေပါက၊ အီးမေးလ်မှာ စစ်မှန်ပြီး သင့်ကို သင့်လျော်မှန်ကန်သော ဆိုက်များသို့ ပေးပို့နေကြောင်း သင် 100% သေချာခြင်း မရှိသရွေ့ မလုပ်ပါနှင့်။ မျှားယူသော တိုက်ခိုက်မှုများစွာသည် Gmail၊ Facebook သို့မဟုတ် အခြား လူကြိုက်များ ဆိုက်များအတွက် ဝင်ရောက်မှု စာမျက်နှာအတုများသို့ သင့်ကို ပေးပို့သည့် လင့်ခ်များ ပေးပါမည်။ အယုံမလွယ်လိုက်ပါနှင့်။ ဘရောင်ဇာအသစ်ကို သင်အမြဲဖွင့်နိုင်ပြီး သင်အလိုရှိပါက သို့မဟုတ် ဝင်ရောက်ရန် လိုအပ်ပါက Gmail.com၊ Facebook.com၊ အစရှိသည်တို့ကဲ့သို့ သိထားသော ဆိုက်သို့ သင်တိုက်ရိုက် သွားနိုင်ပါသည်။ ၎င်းက အစကတည်းက စစ်မှန်လျှင် ထိုသို့လုပ်ခြင်းကလည်း သင့်ကို ပါဝင်သည့်အရာဆီသို့ ဘေးကင်းစွာ ခေါ်ဆောင်သွားပါမည်။

မျှားယူသော မက်ဆေ့ချ်တစ်စောင်ကို လက်ခံရရှိပါက ဘာလုပ်ရမလဲ။

 

သင့်အဖွဲ့အစည်းရှိ တစ်စုံတစ်ယောက် မလိုလားအပ်သော ပူးတွဲပါဖိုင်၊ လင့်ခ်၊ ပုံ သို့မဟုတ် တစ်နည်းအားဖြင့် သံသယမကင်းသော မက်ဆေ့ချ် သို့မဟုတ် ခေါ်ဆိုမှုကို လက်ခံရရှိပါက၊ ၎င်းတို့က သင့်အဖွဲ့အစည်းရှိ IT လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရမည့်လူထံ ချက်ချင်း သတင်းပို့ရန်မှာ အရေးကြီးပါသည်။ အဆိုပါ လူပုဂ္ဂိုလ် သင့်တွင် မရှိသေးပါက၊ သင်၏ လုံခြုံရေး အစီအစဉ်ကို ရေးဆွဲခြင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ၎င်းတို့ကို သတ်မှတ်ထားရမည်။ ဝန်ထမ်းအဖွဲ့သည် အီးမေးလ်ကို အတုအလိမ် သို့မဟုတ် မျှားယူခြင်းအဖြစ် Gmail သို့မဟုတ် Outlook တွင်လည်း တိုက်ရိုက် တိုင်ကြားနိုင်သည်။
ဝန်ထမ်းအဖွဲ့ သို့မဟုတ် စေတနာ့ဝန်ထမ်းများက ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော မျှားယူသည့် မက်ဆေ့ချ်တစ်စောင်ကို လက်ခံရရှိသောအခါ လုပ်ရမည့်အရာကို စီစဉ်တကျထားရှိခြင်းက အလွန်အရေးကြီးသည်။ ထို့အပြင်၊ သံသယမကင်းသော လင့်ခ်များကို မနှိပ်ခြင်း၊ ပူးတွဲပါဖိုင်များကို ရှောင်ခြင်းနှင့် “မှ” လိပ်စာကို စစ်ခြင်းဆိုသည့် အဆိုပါ မျှားယူမှုဆိုင်ရာ အကောင်းဆုံးအလေ့အကျင့်များကို အသုံးချခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ကို သင့်နှင့်အတူ လုပ်ကိုင်သည့် လူများထံ ဖြစ်နိုင်ပါက လူသုံးများသော ဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းမှတဆင့် မျှဝေခြင်း ပြုလုပ်ရန် အကြံပြုပါသည်။ ထိုသို့လုပ်ခြင်းက သင်နှင့် ဆက်ဆံပြောဆိုနေရသူများကို သင်ဂရုစိုက်သည်ဟု ဖော်ဆောင်ပြီး သင့်ကွန်ရက်အနှံ့တွင် မျှားယူခြင်း၏ အန္တရာယ်များကို သတိပြု၊ သိနားလည်စေသည့် အစဉ်အလာတစ်ခုကို တိုက်တွန်းအားပေးပါသည်။ သင့်လုံခြုံရေးသည် သင်ယုံကြည်ရသည့် အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းများပေါ် မူတည်ပြီး အပြန်အလှန် ဖြစ်ပါသည်။ ပိုကောင်းသော အလေ့အကျင့်များက လူတိုင်းကို ကာကွယ်ပေးသည်။ အထက်ပါ အကြံဉာဏ်များကို ဝန်ထမ်းအဖွဲ့နှင့် စေတနာ့ဝန်ထမ်းအားလုံးထံ မျှဝေခြင်းအပြင်၊ Google Phishing Quiz ဖြင့် မျှားယူမှု ဖော်ထုတ်ခြင်းကိုလည်း ကျင့်သုံးရမည်။ သတိပြုမိမှုကို စမ်းသပ်ရန်နှင့် လူများကို သတိဝီရိယရှိနေစေရန် မျှားယူခြင်းဆိုင်ရာ သင်တန်းကို ဝန်ထမ်းအဖွဲ့နှင့် ပုံမှန် ပို့ချရန်လည်း အထူး တိုက်တွန်းပါသည်။ အဆိုပါ သင်တန်းကို ပုံမှန် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ဖော်ဆောင်နိုင်သည် သို့မဟုတ် ပို၍ သမားရိုးကျဆန်ဆန် ကျင်းပနိုင်သည်။ အဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ လူတိုင်းက မျှားယူခြင်းဆိုင်ရာ မေးခွန်းများ မေးမြန်းခြင်း၊ မျှားယူခြင်းကို သတင်းပို့ခြင်း (လင့်ခ်ကို ကလစ်နှိပ်ခြင်းကဲ့သို့ အမှားလုပ်ထားသည်ဟု ခံစားရလျှင်ပင်) မှာ သက်သောင့်သက်သာရှိသည်ဟု ခံစားလာစေရန်နှင့် ယခုလို ထိခိုက်မှုများပြီး ဖြစ်နိုင်ခြေများသော ခြိမ်းခြောက်မှုမှ သင့်အဖွဲ့အစည်းကို ခုခံကာကွယ်ရန် လူတိုင်းကို လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာပေးထားရန်မှာ အရေးကြီးပါသည်။ 

မျှားယူခြင်း
  • အီးမေးလ်သာမကဘဲ စာတိုမက်ဆေ့ချ်များ၊ မက်ဆေ့ချ်ပို့အက်ပများနှင့် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများတွင် မျှားယူခြင်းအပါအဝင် မျှားယူခြင်းက ဘာလဲဆိုတာနှင့် ၎င်းကို သိရှိပြီး ခုခံကာကွယ်နည်းအတွက် ဝန်ထမ်းအဖွဲ့ကို ပုံမှန် လေ့ကျင့်ပေးပါ။ 

  • ဝန်းထမ်းအဖွဲ့အား အောက်ပါတို့ကဲ့သို့ အလေ့အကျင့်ကောင်းများကို မကြာခဏ သတိပေးပါ- 

    • မသိသော သို့မဟုတ် သံသယရှိသော ပူးတွဲပါဖိုင်များကို ဒေါင်းလုဒ်မဆွဲပါနှင့်။ 

    • လင့်ခ်တစ်ခု၏ URL ကို မနှိပ်ခင် စစ်ပါ။ မသိသော သို့မဟုတ် သံသယရှိသော လင့်ခ်များကို မနှိပ်ပါနှင့်။ 

    • အထိမခံသော သို့မဟုတ် ကိုယ်ရေး အချက်အလက်များကို အီးမေးလ်၊ စာတို သို့မဟုတ် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုမှတဆင့် မသိသော သို့မဟုတ် အတည်ပြုမထားသော လိပ်စာများ သို့မဟုတ် လူများထံ မပေးပါနှင့်။ 

  • မျှားယူခြင်းကို သတင်းပို့ရန် တိုက်တွန်းပါ။ 

    • သင့်အဖွဲ့အစည်းအတွင်း မျှားယူခြင်းအတွက် သတင်းပို့နည်းလမ်းနှင့် သတင်းပို့ရမည့်လူကို သတ်မှတ်ထားပါ။ 

    • သတင်းပို့ခြင်းကို ဆုချီးမြှင့်ပါ၊ ပျက်ကွက်မှုအတွက် အပြစ်မပေးပါနှင့်။

ဒေတာများကို ဆက်သွယ်ပေးပို့ခြင်းနှင့် မျှဝေခြင်း 

ပြောဆိုဆက်သွယ်နည်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး သင့်အဖွဲ့အစည်းအတွက် အကောင်းဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်များ ပြုလုပ်ရန်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ အဖွဲ့အစည်းများတွင် ရှိနိုင်သည့် ကာကွယ်မှု အမျိုးအစားအမျိုးမျိုးနှင့် အဆိုပါ ကာကွယ်မှု အရေးကြီးရသည့် အကြောင်းရင်းကို နားလည်ရန်မှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။

 

ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှု အများစုအတွက် အရေးအကြီးဆုံးအရာတစ်ခုမှာ သင့်မက်ဆေ့ချ်ပါ အကြောင်းအရာများကို လျှို့ဝှက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်၊ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းက လျှို့ဝှက်ရန် များစွာ လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်သည်။ သင့်လျော်သော ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မှု မရှိပါက၊ သီးသန့် ပြောဆိုမှုများကို ရန်သူများစွာက မြင်တွေ့သွားနိုင်သည်။ စိတ်မချရသော ပြောဆိုဆက်သွယ်မှုများသည် အထိမခံသော အချက်အလက်များနှင့် မက်ဆေ့ချ်များကို ပေါက်ကြားစေခြင်း၊ စကားဝှက်များ သို့မဟုတ် သင်၏ ပြောဆိုဆက်သွယ်မှုများ၏ သဘောသဘာဝနှင့် သင်မျှဝေသော အကြောင်းအရာပေါ် မူတည်၍ အခြားကိုယ်ရေးဒေတာများ ထွက်ပေါ်ခြင်းနှင့် သင့်ဝန်ထမ်းအဖွဲ့နှင့် အဖွဲ့အစည်းကို အန္တရာယ်သင့်စေခြင်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။ 

စိတ်ချရသော ပြောဆိုဆက်သွယ်မှုများနှင့် အရပ်ဖက် လူမှုအဖွဲ့အစည်း

ဒီမိုကရေစီနှင့် လူ့အခွင့်အရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ထောင်ပေါင်းများစွာသည် စိန်ခေါ်မှုရှိသော နိုင်ငံရေး ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် စကားပြောဆိုမှုများ၏ လျှို့ဝှက်ရေးကို ထိန်းသိမ်းထားရန် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ လုံခြုံစိတ်ချရသော ပြောဆိုဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများကို အားကိုးနေရပါသည်။ အဆိုပါ လုံခြုံရေး အလေ့အထများ မရှိပါက၊ ထိခိုက်လွယ်သော မက်ဆေ့ချ်များကို အာဏာပိုင်များက ကြားဖြတ်နားထောင်ပြီး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများကို ပစ်မှတ်ထားပြီး ဆန္ဒပြမှုများကို ဖြိုခွင်းရန် အသုံးချနိုင်သည်။ ဤဖြစ်ရပ်၏ ထင်ရှားပြီး မှတ်တမ်းကောင်းကောင်းရှိခဲ့သော ဥပမာသည် ဘီလာရုဇ်တွင် 2010 ရွေးကောက်ပွဲများ ပြီးသည့်နောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဤ Amnesty International အစီရင်ခံစာတွင် အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း၊ ဖုန်းမှတ်တမ်းတင်ခြင်းများနှင့် အခြားကုဒ်ဖြေထားသော ပြောဆိုဆက်သွယ်မှုများကို အစိုးရက ကြားဖြတ်နားထောင်ခဲ့ပြီး ထင်ရှားသော အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများအပေါ် တရားရုံးတွင် စွဲဆိုရန် အသုံးချခဲ့ပြီး ထိုလူများစွာက ထောင်တွင် နှစ်မျာစွာ ကျခံခဲ့ရသည်။ 2020 တွင်၊ ဘီလာရုဇ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲပြီးနောက် ဆန္ဒပြပွဲလှိုင်းနောက်တစ်ကြိမ်တွင် ဆန္ဒပြသူထောင်ပေါင်းများစွာသည် ၎င်းတို့၏ အထိခိုက်မခံသော ပြောဆိုမှုများကို ကာကွယ်ရန် ယခင်ဆယ်နှစ်က အဆင်သင့်မရှိနိုင်သေးသည့် အသုံးပြုအတွက် အဆင်ပြေပြီး စိတ်ချရသော မက်ဆေ့ချ်ပို့ အက်ပ်များကို အသုံးပြုသည်ကို သိရှိခဲ့သည်။ 

ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းက ဘာလဲနှင့် ဘာလို့ အရေးကြီးတာလဲ။ 

 

ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းသည် မက်ဆေ့ချ် သို့မဟုတ် ဖိုင်တစ်ခုကို ကီးရှိသော လူ သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းကသာ “ကုဒ်ဖြေ” ပြီး ဖတ်နိုင်စေရန် ရောမွှေဖို့ အသုံးပြုသည့် သင်္ချာနည်းနာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ The Electronic Frontier Foundation ၏ Surveillance Self Defense Guide သည် ကုဒ်ပြောင်းဝှက်၏ လက်တွေ့ကျသော ရှင်းလင်းချက် (ဂရပ်ဖစ်ရုပ်ပုံများဖြင့်) ကို ဖော်ပြပေးပါသည်- 

ကုဒ်ဖြေထားသော မက်ဆေ့ချ်ပို့ခြင်း 

ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မှုတစ်စုံတစ်ရာ မပါရှိဘဲ၊ ပါဝင်သောလူတိုင်းသည် မက်ဆေ့ချ်ကို လက်ဆင့်ကမ်းပေးနိုင်ကာ၊ ဖြတ်သွားဖြတ်လာလုပ်ပြီး ချောင်းကြည့်သွားသော မည်သူမဆိုက အကြောင်းအရာကို ဖတ်ရှုနိုင်သည် သင်တို့အားလုံးက “ဟဲလို” ဟု ပြောကြားနေခြင်းဖြစ်ပါက သိပ်၍ အရေးမကြီးနိုင်သော်လည်း၊ သင်က သင်၏ တယ်လီကွန်း၊ ISP၊ သူစိမ်းဆန်သော အစိုးရ၊ သို့မဟုတ် အခြားသော ရန်ဘက်တို့ကို မမြင်တွေ့စေလိုသော ပို၍ သီးသန့်ဆန်သည့် သို့မဟုတ် အရေးကြီးသည့် တစ်စုံတစ်ရာကို ဆက်သွယ်ပြောဆိုနေခြင်းဖြစ်ပါက ၎င်းက အရေးကြီးနိုင်ပါသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့်၊ အရေးကြီးမက်ဆေ့ချ်များကို (အကောင်းဆုံးက မက်ဆေ့ချ်များအားလုံးကို) ပေးပို့ရန်အတွက် ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မထားသော တူးလ် (tool) များကို အသုံးပြုခြင်းအား ရှောင်ကြဉ်ရန်မှာ ပဓာနကျပါသည်။ SMS နှင့် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများကဲ့သို့သော - လူသိအများဆုံး ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုနည်းလမ်းအချို့သည် ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) မရှိဘဲ အလုပ်လုပ်ဆောင်သည်ကို စိတ်တွင်မှတ်ထားပါ။ 

အထက်ပါရုပ်ပုံတွင် သင်တွေ့မြင်နိုင်သည့်အတိုင်းပင်၊ စမတ်ဖုန်းသည် ညာဘက်အစွန်ဆုံးရှိ အခြားစမတ်ဖုန်းထံ ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မထားသော အစိမ်းရောင် စာသားမက်ဆေ့ချ် (“ဟဲလို”) ကို ပေးပို့ပါသည်။ လမ်းတစ်လျှော်ကတွင်၊ ဆဲလ်ဖုန်းတာဝါတိုင် (သို့မဟုတ် အင်တာနက်မှ လှမ်းပို့သောကိစ္စရ်ပတွင်၊ သင်၏ ISP) သည် ကုမ္ပဏီဆာဗာများထံ မက်ဆေ့ချ်ကို ပေးပို့ပါသည်။ ထိုမှနေ၍ ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မထားသော “ဟဲလို” မက်ဆေ့ချ်ကို တွေ့နိုင်ရန် ၎င်းက အခြား ဆဲလ်ဖုန်းတာဝါတိုင်ထံ ကွန်ရက်မှတဆင့် ခုန်ကျော်သွားကာ၊ နောက်ဆုံးတွင် ဦးတည်ရာထံ ရောက်ရှိပါသည်။ ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မှုတစ်စုံတစ်ရာ မပါရှိဘဲ၊ ပါဝင်သောလူတိုင်းသည် မက်ဆေ့ချ်ကို လက်ဆင့်ကမ်းပေးနိုင်ကာ၊ ဖြတ်သွားဖြတ်လာလုပ်ပြီး ချောင်းကြည့်သွားသော မည်သူမဆိုက အကြောင်းအရာကို ဖတ်ရှုနိုင်သည်ကို မှတ်သားထားရန် အရေးကြီးပါသည်။ သင်တို့အားလုံးက “ဟဲလို” ဟု ပြောကြားနေခြင်းဖြစ်ပါက သိပ်၍ အရေးမကြီးနိုင်သော်လည်း၊ သင်က သင်၏ တယ်လီကွန်း၊ ISP၊ သူစိမ်းဆန်သော အစိုးရ၊ သို့မဟုတ် အခြားသော ရန်ဘက်တို့ကို မမြင်တွေ့စေလိုသော ပို၍ သီးသန့်ဆန်သည့် သို့မဟုတ် အရေးကြီးသည့် တစ်စုံတစ်ရာကို ဆက်သွယ်ပြောဆိုနေခြင်းဖြစ်ပါက ၎င်းက အရေးကြီးနိုင်ပါသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့်၊ အရေးကြီးမက်ဆေ့ချ်များကို (အကောင်းဆုံးက မက်ဆေ့ချ်များအားလုံးကို) ပေးပို့ရန်အတွက် ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မထားသော တူးလ် (tool) များကို အသုံးပြုခြင်းအား ရှောင်ကြဉ်ရန်မှာ ပဓာနကျပါသည်။ SMS နှင့် ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများကဲ့သို့သော - လူသိအများဆုံး ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုနည်းလမ်းအချို့သည် ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းမရှိဘဲ အလုပ်လုပ်ဆောင်သည်ကို စိတ်တွင်မှတ်ထားပါ (အထက်ပါရုပ်ပုံကဲ့သို့)။ 

ပြောင်းလဲလာတာနှင့်အမျှ ဒေတာများကို လုံခြုံအောင်လုပ်ဆောင်ရန် နည်းလမ်းနှစ်မျိုးရှိပါသည်- ပြောဆိုမှုအလွှာကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်း နှင့် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်း။ ပို၍လုံခြုံသော ပြောဆိုမှုကျင့်သုံးများကို လက်ခံကျင့်သုံးရန်အတွက် သင့်အဖွဲ့အစည်းက ရွေးချယ်မှုများ ပြုလုပ်သောကြောင့် ဝန်ဆောင်မှုဖြည့်ဆည်းပေးသူက ပံ့ပိုးပေးသည့် ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) အမျိုးအစားကို သိထားရန် အရေးကြီးပါသည်။ ထိုသို့သောခြားနားချက်များကို ဤနေရာတွင် လက်ခံကျင့်သုံးထားသော Surveillance Self Defense လမ်းညွှန်ဖြင့် ကောင်းမွန်စွာ ဖော်ပြထားပါသည်-

ပြောဆိုမှုအလွှာကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်း 

ပြောဆိုမှုအလွှာကြား လုံခြုံရေး (TLS) ဟုလည်း သိရှိကြသော ပြောဆိုမှုအလွှာကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်း သည်၊ သင့်စက်မှ စာပို့ အက်ပ်/ဝန်ဆောင်မှု၏ ဆာဗာများထံသွားရောက်ကာ ၎င်းတို့ထံ သင်၏ လက်ခံသူ၏စက်ထံ သွားရောက်သော မက်ဆေ့ချ်များကို ကာကွယ်ပေးပါသည်။ ၎င်းက သင့်ကွန်ရက် သို့မဟုတ် သင်၏အင်တာနက် သို့မဟုတ် တယ်လီကွန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှု ဖြည့်ဆည်းပေးသူများပေါ်တွင် မျက်စိကျနေသော ဟက်ကာများရန်မှာ ကာကွယ်ပေးပါသည်။ သို့ရာတွင်၊ သင်၏ စာပို့ခြင်း/အီးမေးလ် ဝန်ဆောင်မှု ဖြည့်ဆည်းပေးသူ၊ သင်ရှာဖွေနေသော ဘရောင်ဆာ (browser) သို့မဟုတ် သင်အသုံးပြုနေသော အက်ပ်သည် လုပ်ဆောင်နေစဉ်တွင် သင့်မက်ဆေ့ချ်များ၏ ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မထားသော ကော်ပီများကို တွေ့နိုင်ပါသည်။ သင့်မက်ဆေ့ချ်များကို (အများအားဖြင့် သိမ်းဆည်းထားလေ့ရှိသော) ကုမ္ပဏီဆာဗာများမှ မြင်တွေ့ရနိုင်သောကြောင့်၊ ကုမ္ပဏီ၏ဆာဗာများကို ပေါင်းစည်းလိုက်ပါက ၎င်းတို့သည် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးဌာန တောင်းဆိုချက်များ သို့မဟုတ် ခိုးယူမှုများနှင့်ပတ်သက်၍ အားနည်းသွားနိုင်ပါသည်။

အထက်ပါရုပ်ပုံသည် ပြောဆိုမှုအလွှာကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption)၏ ဥပမာကို ပြသပါသည်။ ဘယ်ဖက်တွင်၊ စမတ်ဖုန်းက ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မထားသော အစိမ်းရောင် မက်ဆေ့ချ်ကို ပေးပိုပါသည်- “ဟဲလို။” ထိုမက်ဆေ့ချ်ကို ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ပြီးနောက်၊ ဆဲလ်ဖုန်းတာဝါတိုင်ထံ ပေးပို့ပါသည်။ အလယ်တွင်၊ ကုမ္ပဏီ ဆာဗာများသည် မက်ဆေ့ချ်ကို အဓိပ္ပါယ်ကောက်ယူကာ၊ အကြောင်းအရာများကို ဖတ်ရှုနိုင်ပြီး၊ ပေးပို့ရမည့်နေရာကို ဆုံးဖြတ်၍၊ ၎င်းကို ပြန်လည်ကာ ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ပြီး၊ ၎င်း၏ဦးတည်ရာရှိ ဆဲလ်ဖုန်းတာဝါတိုင်ထံ ပေးပို့ပါသည်။ အဆုံးသတ်တွင်၊ အခြားသော စမတ်ဖုန်းသည် ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားသော မက်ဆေ့ချ်ကို လက်ခံရရှိကာ၊ ၎င်းကို “ဟဲလို” ဟုဖတ်ရှုရန် အဓိပ္ပါယ်ကောက်လိုက်ပါသည်။

ကျွန်ုပ်တို့က ဘယ်လိုမျိုး ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မှုအမျိုးအစားကို လိုအပ်ပါသလဲ။ 

သင့်အဖွဲ့အစည်းက သင်၏ ပြောဆိုဆက်ဆံမှုများအတွက် ပြောဆိုမှုအလွှာကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) သို့မဟုတ် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို လိုအပ်ခြင်း မရှိ မရှိကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင်၊ သင်မေးမြန်းသင့်သည့် အရေးကြီးမေးခွန်းများတွင် ယုံကြည်မှု ပါဝင်ပါသည်။ ဥပမာ၊ သင်က သင်အသုံးပြုနေသော အက်ပ် သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုကို ယုံကြည်ပါသလား။ သင်က ၎င်း၏ နည်းပညာဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံကို ယုံကြည်ပါသလား။ စိမ်းကားသောအစိုးရက သင်၏ မက်ဆေ့ချ်များကို လက်လွှဲပေးရန် ကုမ္ပဏီကို တွန်းအားပေးနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေနှင့်ပတ်သက်၍ စိတ်ပူမိပါသလား - ထိုသို့ဆိုပါက၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးဌာနများ၏ တောင်းဆိုချက်များကို ဆန့်ကျင်ကာကွယ်ရန် ကုမ္ပဏီ၏ မူဝါဒများကို ယုံကြည်ပါသလား။
ထိုမေးခွန်းများနှင့်ပတ်သက်၍ သင့်အဖြေက “no” ဖြစ်ပါက၊ သင်သည် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို လိုအပ်ပါသည်။ သင်က “yes” ဟုဖြေထားပါက၊ ပြောဆိုမှုအလွှာကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကိုသာ ပံ့ပိုးပေးသော ဝန်ဆောင်မှုက အဆင်ပြေနိုင်ပါသည် - သို့သော် ဖြစ်နိုင်ပါက ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို ပံ့ပိုးပေးသော ဝန်ဆောင်မှုများကို အသုံးပြုခြင်းက ပိုကောင်းပါသည်။ 

အဖွဲ့များကြားတွင် မက်ဆေ့ချ်ပေးပို့သည့်အခါ၊ သင့်မက်ဆေ့ချ်များ၏ လုံခြုံရေးသည် လူတိုင်း လက်ခံရရှိနေသော မက်ဆေ့ချ်များ၏ လုံခြုံရေးအတိုင်းသာ ကောင်းမွန်သည်ကို မှတ်ထားပေးပါ။ ထို့ကြောင့် လုံခြုံသောအက်ပ်များကို ဂရုစိုက်၍ ရွေးချယ်ခြင်းအပြင်၊ အဖွဲ့ရှိလူတိုင်းသည် အကောင့်လုံခြုံရေးနှင့် စက်လုံခြုံရေး နှင့်စပ်လျဉ်းသည့် အခြားသော အကောင်းဆုံးကျင့်ထုံးများကို လိုက်နာခြင်းက အရေးကြီးပါသည်။ လိုအပ်သည်မှာ တစ်ဖွဲ့လုံး၏ အဖွဲ့လိုက်စကားပြောဆိုမှု သို့မဟုတ် ခေါ်ဆိုမှု၏ အကြောင်းအရာများကို ဖွင့်ထုတ်ရန် ဆိုးရွားသော လုပ်ဆောင်သူတစ်ဦး သို့မဟုတ် ကူးစက်ခံထားရသော စက်ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

ဘယ်လိုမျိုး ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားတဲ့ စာပေးပို့ခြင်း
တူးလ် (tool) တွေကို အသုံးပြုသင့်ပါသလဲ (2021 ခုနှစ်အရ)။ 

သင်သည် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို အသုံးပြုရန်လိုအပ်ပါက၊ သို့မဟုတ် သင့်အဖွဲ့အစည်း၏ ခြိမ်းခြောက်မှုရှိသော အကြောင်းအရာကို ထည့်မတွက်ဘဲ အကောင်းဆုံးကျင့်သုံးမှုကို လက်ခံကျင့်သုံးလိုပါက၊ 2021 ခုနှစ်အရ၊ ဖော်ပြပါတို့သည် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ပေးသော မက်ဆေ့ချ်ပေးပို့မှုများနှင့် ခေါ်ဆိုမှုများကို ပေးစွမ်းသည့် ယုံကြည်ရသော ဝန်ဆောင်မှုများ၏ ဥပမာအချို့ ဖြစ်ပါသည်။ လက်စွဲစာအုပ်၏ ဤအပိုင်းကို အွန်လိုင်းတွင် ပုံမှန် အပ်ဒိတ်လုပ်သော်လည်း၊ လုံခြုံသော စာပေးပို့ခြင်းကမ္ဘာတွင် ကိစ္စရပ်များက လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲနေသောကြောင့်၊ ဤအခန်းကို သင်ဖတ်ရှုနေချိန်တွင် အဆိုပါ အကြံပြုထောက်ခံချက်များသည် အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်လိမ့်မည်ဆိုသည်ကို မှတ်ထားပေးပါ။ သင်၏ ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများကို သင့်စက်ပစ္စည်းအတိုင်းသာ လုံခြုံအောင်လုပ်ထားသည်ကိုလည်း မှတ်ထားပေးပါ။ လုံခြုံသော စာပေးပို့ခြင်း ကျင့်ထုံးများကို လက်ခံကျင့်သုံးခြင်းအပြင်၊ ဤလက်စွဲစာအုပ်၏ စက်လုံခြုံရေးအပိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည့် အကောင်းဆုံး ကျင့်ထုံးများကိုလည်း အကောင်အထည်ဖော်ရန်မှာ ပဓာနကျပါသည်။ 

အကြံပြုထားသော ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားသည့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုတူးလ် (tool) များ 

စာသားမက်ဆေ့ချ်ပို့ခြင်း
(တစ်ဦးချင်း သို့မဟုတ် အဖွဲ့လိုက်) 
  • Signal 

  • WhatsApp (အောက်တွင် အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသော သီးခြား ဆက်တင်ပုံဖော်မှုဖြင့်သာ)

အော်ဒီယိုနှင့် ဗီဒီယို ခေါ်ဆိုမှုများ 
  • Signal (လူ 8 ဦးအထိ) 

  • WhatsApp (လူ 8 ဦးအထိ) 

  • Duo (လူ 32 ဦးအထိ)

ဖိုင်မျှဝေခြင်း 
  • Signal 

  • Keybase / Keybase Teams 

  • Signal ကဲ့သို့သော ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားသည့် စာပို့အက်ပ် ဖြစ်သည့် OnionShare + 

မီတာဒေတာဆိုတာ ဘာပါလဲ၊ အဲဒါနဲ့ပတ်သက်ပြီး စိတ်ပူသင့်ပါသလား။ 

သင်နှင့် သင့်ဝန်ထမ်းများနှင့် စကားပြောဆိုသူများနှင့် ၎င်းတို့နှင့် စကားပြောဆိုသည့် အချိန်နှင့် နေရာတို့သည် သင်ပြောဆိုသည့်အကြောင်းအရာအတိုင်းပင် အရေးကြီးနိုင်ပါသည်။ ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) သည် သင့်ပြောဆိုမှုများ၏ အကြောင်းအရာများ (“အကြောင်းအရာ”) ကိုသာ ကာကွယ်ပေးမည်ဖြစ်သည်ကို သတိရရန်မှာ အရေးကြီးပါသည်။ ဒါက မီတာဒေတာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့နေရာပါ။ EFF ၏ Surveillance Self Defense Guide သည် မီတာဒေတာအကြောင်း အကျဉ်းချုံးဖော်ပြချက်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများအတွက် ၎င်း၏ အရေးကြီးရခြင်းအကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြပေးပါသည် (မီတာဒေတာ၏ပုံစံကို ပုံဖော်ပြထားမှု ပါဝင်သည်)- 

မီတာဒေတာကို သင့်ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုအကြောင်းအရာမှလွဲ၍ အရာအားလုံးအဖြစ် ဖော်ပြပါသည်။ သင်က မီတာဒေတာကို စာအိတ်တစ်အိတ်နှင့်ညီမျှသော ဒစ်ဂျစ်တယ်ကိစ္စရပ်အဖြစ် တွေးထင်နိုင်ပါသည်။ စာအိတ်တွင် ပေးပို့သူ၊ လက်ခံသူ၊ နှင့် မက်ဆေ့ချ်၏ ဦးတည်ရာတို့နှင့်ပတ်သက်သော အချက်အလက်များ ပါဝင်သကဲ့သို့၊ မီတာဒေတာကလည်း ထိုအတိုင်းဖြစ်ပါသည်။ မီတာဒေတာသည် သင် ပေးပို့ကာ လက်ခံရရှိသော ဒစ်ဂျစ်တယ် ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများနှင့်ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များ ဖြစ်ပါသည်။ 

မီတာဒေတာ၏ ဥပမာအချို့တွင် ပါဝင်သည်မှာ- 

  • သင်နှင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုနေသူ 

  • သင့်အီးမေးလ်၏ ပြောဆိုမှုခေါင်းစဉ် 

  • သင့်စကားပြောဆိုမှု၏ ပမာဏ 

  • စကားပြောဆိုသည့်အချိန် 

  • ဆက်သွယ်ပြောဆိုချိန် သင်၏တည်နေရာ

မီတာဒေတာ၏ အလွန်သေးငယ်သော နမူနာတစ်ခုကပင် သင့်အဖွဲ့အစည်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ရင်းနှီးသိမြင်နိုင်မှုအား ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ပါသည်။ မီတာဒေတာကို ဟက်ကာများ၊ အစိုးရအေဂျင်စီများ၊ နှင့် ၎င်းကို ရယူထားသော ကုမ္ပဏီများထံ ဖွင့်ဟဖော်ပြသည့်ပုံစံကို ကြည့်လိုက်ရအောင်- 

ဂျာနယ်လစ်က အမည်မဖော်သော အဆိုပြုချက်ပါရှိသည့် ဇာတ်ကြောင်းကို ထုတ်ဝေလိုက်ခြင်းမပြုမီ သင်က ဂျာနယ်လစ်ထံ ဖုန်းခေါ်ဆိုကာ ၎င်းတို့နှင့် တစ်နာရီခန့်ကြာအောင် စကားပြောဆိုခဲ့သည်ကို ၎င်းတို့က သိပါသည်။ သို့သော် သင်ပြောကြားခဲ့သည့်အကြောင်းအရာကို ၎င်းတို့က မသိပါ။ 

၎င်းတို့က သင့်အဖွဲ့အစည်းရှိ ဝန်ထမ်းအများအပြားသည် ထင်ရှားသော ဒေသတွင်း ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေး ထရိန်နာထံ မက်ဆေ့ချ်ပေးပို့ခဲ့သည်ကို သိပါသည်။ သို့သော် မက်ဆေ့ချ်များ၏ ခေါင်းစဉ်ကို မသိပါ။ 

၎င်းတို့သည် သင်က COVID စစ်ဆေးခြင်းဝန်ဆောင်မှုထံမှ အီးမေးလ်တစ်စောင် လက်ခံရရှိပြီးနောက်၊ သင့်ဆရာဝန်ထံ ဖုန်းခေါ်ဆိုကာ၊ တူညီသောအချိန်တွင် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့အစည်း၏ ဝဘ်ဆိုက်ထံ သွားကြည့်ခဲ့သည်ကို ၎င်းတို့သိပါသည်။ သို့သော် အီးမေးလ်ထဲတွင်ပါဝင်သောအရာ သို့မဟုတ် ဖုန်းတွင် သင်ပြောကြားသော အကြောင်းအရာကို ၎င်းတို့မသိပါ။ 

၎င်းတို့က သင်သည် ဒေသတွင်း လူ့အခွင့်အရေး ထောက်ခံအားပေးမှုအဖွဲ့ထံမှ “အစိုးရကိုပြောလိုက်ပါ- အာဏာအလွဲသုံးစားလုပ်တာကို ရပ်ပါတော့” ဆိုသည့်ခေါင်းစဉ်ဖြင့် အီးမေးလ်တစ်စောင် လက်ခံရရှိခဲ့သည်ကို သိပါသည်။ သို့သော် အီးမေးလ်၏အကြောင်းအရာကို ၎င်းတို့ မမြင်နိုင်ပါ။ 

မီတာဒေတာကို မက်ဆေ့ချ်ဝန်ဆောင်မှု အများစုက ဖြည့်ဆည်းပေးထားသည့် ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းဖြင့် ကာကွယ်မပေးထားပါ။ ဥပမာ၊ သင်က WhatsApp တွင် မက်ဆေ့ချ်ပေးပို့နေပါက၊ သင့်မက်ဆေ့ချ် အကြောင်းအရာများကို ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားပြီး၊ အခြားသူများအတွက် သင် မက်ဆေ့ချ်ပေးပို့နေသူ၊ ပေးပို့သောအကြိမ်ရေ၊ နှင့် (ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု) ကြာမြင့်ချိန်တို့ကို သိနိုင်နေဆဲဖြစ်သည်ကို မှတ်ထားပါ။ ရလဒ်အနေဖြင့်၊ အချို့သော ရန်သူများက သင့်အဖွဲ့အစည်းနှင့် စကားပြောဆိုသူ၊ ၎င်းတို့နှင့် စကားပြောဆိုသည့်အချိန်၊ နှင့် (အီးမေးလ်ပေးပို့မှုတွင်) သင့်အဖွဲ့အစည်း၏ ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများ၏ ယေဘုယျ ခေါင်းစဉ်လိုင်းများကို ရှာဖွေနိုင်ပါက ရှိလာနိုင်သည့် အန္တရယ်များ (တစ်ခုခု) ကို စိတ်တွင် ထည့်ထားသင့်ပါသည်။ 

Signal ကို မြင့်မားစွာအကြံပြုရသည့် အကြောင်းရင်းများထဲမှတစ်ခုမှာ ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းအပြင်၊ ၎င်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ကာ သိမ်းဆည်းသော မီတာဒေတာပမာဏကို လျှော့ချပေးသည့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို မိတ်ဆက်ပေးကာ ဝန်ခံကတိပြုပေးထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဥပမာ၊ Signal ၏ Sealed Sender လုပ်ဆောင်ချက်သည် စကားပြောဆိုနေသူများနှင့်ပတ်သက်သည့် မီတာဒေတာကို ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ပေးသောကြောင့်၊ Signal သည် မက်ဆေ့ချ်၏ လက်ခံသူကိုသာသိပြီး ပေးပို့သူကို မသိပါ။ ပုံသေအားဖြင့် ဤလုပ်ဆာင်ချက်သည် သင်နှင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုပြီးဖြစ်သူ သို့မဟုတ် သင်၏ အဆက်အသွယ်စာရင်းတွင် မှတ်ထားသူဖြင့် ရှိနှင့်ပြီးသား ဆက်သွယ်မှုများ သို့မဟုတ် ပရိုဖိုင်များ (လူများ) နှင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုချိန်တွင်သာ အလုပ်ဖြစ်ပါသည်။ သို့ရာတွင်၊ သင်မသိသောလူများဖြင့်ပင်၊ Signal စကားပြောဆိုမှုများအားလုံးအနှံ့ရှိ ထိုသို့သော မီတာဒေတာများကို ဖယ်ရှားရန် သင့်အတွက်အရေးကြီးပါက သင်သည် ထို “Sealed Sender” ဆက်တင်ကို “လူတိုင်းအတွက် ခွင့်ပြုပါ” တွင် ထားထားနိုင်ပါသည်။

ကျွန်ုပ်က ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားသည့်အီးမေးလ်ကို လိုအပ်ပါသလား။

ဥပမာ၊ Gmail၊ Microsoft Outlook၊ နှင့် Yahoo Mail၊ ကဲ့သို့သော အီးမေးလ် ဝန်ဆောင်မှုပေးသူအများစုသူသည် ပြောဆိုမှုအလွှာကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို အသုံးပြုပါသည်။ သင်က အရေးကြီးအချက်အလက်များကို ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန် လိုအပ်ပါက၊ အီးမေးလ်သည် အကောင်းဆုံးရွေးချယ်စရာ မဟုတ်ပါ။ ၎င်းအစား Signal ကဲ့သို့သော လုံခြုံသည့် စာပို့ခြင်းရွေးချယ်စရာများကို ဆုံးဖြတ်ပါ။ ပြောဆိုဆက်ဆံသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားသော အီးမေးလ် ရွေးချယ်စရာသည် လုံခြုံရေးရှုထောင့်မှနေ၍ တစ်စုံတစ်ခုကို လုပ်ဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိသွားနိုင်ပါသည်၊ ဥပမာ၊ အီးမေးလ်များ၏ အကြောင်းအရာလိုင်းများကို ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မထားခြင်းနှင့် မီတာဒေတာကို ကာကွယ်မထားခြင်း။ ထိုပြောကြားချက်နှင့်အတူ၊ သင်က အီးမေးလ်ကိုအသုံးပြု၍ အရေးကြီးအချက်အလက်များအား ဆက်သွယ်ပြောဆိုရမည်ဖြစ်ကာ သင်၏ အီးမေးလ်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူက အစိုးရ သို့မဟုတ် အခြားသော ရန်သူထံ သင်၏ ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများနှင့်ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် ဥပဒေအရ လိုအပ်လာနိုင်မှုကို စိုးရိမ်မိပါက၊ ProtonMail သို့မဟုတ် Tutanota ကဲ့သို့သော ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားသည့် အီးမေးလ် ရွေးချယ်စရာကို အသုံးပြုရန် စဉ်းစားလိုပါလိမ့်မည်။

ကျွန်ုပ်တို့က WHATSAPP ကို အမှန်တကယ် ယုံကြည်နိုင်ပါသလား။ 

WhatsApp သည် လုံခြုံသော စာပေးပို့ခြင်းအတွက် လူကြိုက်များသော ရွေးချယ်ခွင့်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ နေရာအနှံ့တည်ရှိမှုကို ပေးစွမ်းထားသော ရွေးချယ်စရာကောင်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ၎င်းကို Facebook က ပိုင်ဆိုင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားသောကြောင့်၊ အချို့လူများက၊ ၎င်း၏ အခြားစနစ်များနှင့် ပေါင်းစည်းရန် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်မည်ကို စိတ်ပူကြပါသည်။ လူများက WhatsApp ကရယူသော မီတာဒေတာပမာဏ (တစ်နည်းအားဖြင့် သင်နှင့်ဆက်သွယ်ပြောဆိုသူနှင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုသည့်အချိန်နှင့်ပတ်သက်သော အချက်အလက်များ) နှင့်ပတ်သက်၍လည်း စိတ်ပူပန်ကြပါသည်။ သင်က လုံခြုံသော စာပေးပို့ခြင်း ရွေးချယ်စရာအဖြစ် WhatsApp ကို အသုံးပြုရန် ရွေးချယ်ပါက၊ မီတာဒေတာတွင် အထက်ပါအပိုင်းကို ဖတ်ကြည့်ရန် သေချာပါစေ။ ကောင်းမွန်စွာ ပုံဖော်ထားသည်ဟု သေချာစေရန်လိုအပ်သော ဆက်တင်အချို့လည်း ရှိပါသည်။ အရေးအကြီးဆုံးမှာ၊ ကလောက်ဒ်အရန်ထားမှုများကို ပိတ်ထားကာ၊ လုံခြုံရေး အသိပေးချက်များကို ပြထားပြီး၊ လုံခြုံရေးကုဒ်များကို စစ်ဆေးအတည်ပြုရန် ဖြစ်ပါသည်။ သင်သည် ဤနေရာတွင် Android ဖုန်းများအတွက်၊ ဤနေရာတွင် iPhone များအတွက် ထိုဆက်တင်များကို ပုံဖော်ခြင်းအတွက် လမ်းညွှန်ရမည့် ရိုးရှင်းသောပုံစံကို ရှာတွေ့နိုင်ပါသည်။ သင့်ဝန်ထမ်းများ*နှင့် သင်နှင့် ပြောဆိုဆက်ဆံသူများအားလုံး*သည် ထိုရွေးချယ်စရာများကို မှန်ကန်စွာလုပ်ဆောင်ခြင်းမရှိပါက၊ သင်သည် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို လိုအပ်သော အရေးကြီးပြောဆိုမှုများအတွက် ကောင်းမွန်သောရွေးချယ်စရာအဖြစ် WhatsApp ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမပြုသင့်ပါ။ Signal သည် ၎င်း၏ လုံခြုံသော ပုံသော ဆက်တင်များနှင့် မီတာဒေတာ ကာကွယ်မှုကို ပေးစွမ်းရန် လိုအပ်သည့် ထိုသို့သော ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားသည့် စာပို့ခြင်းအတွက် အကောင်းဆုံးရွေးချယ်စရာ ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ 

စာပို့တာကရော ဘယ်လိုဖြစ်မှာပါလဲ။ 

အခြေခံ စာသားမက်ဆေ့ချ်တွေက မလုံခြုံမှု မြင့်မားပါတယ် (စံ SMS ကို ကုဒ်ပြောင်းဝှက်မထားပါ)၊ လူအများသိစေဖို့ မရည်ရွယ်တဲ့အရာတွေအတွက် ဒါကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ပါတယ်။ Apple ရဲ့ iPhone-ကနေ-iPhone မက်ဆေ့ချ်တွေ (iMessages ဟုသိထားသည်) ကို ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားပါသည်၊ iPhone မဟုတ်သောဖုန်းရှိ စကားပြောဆိုမှု မက်ဆေ့ချ်များက မလုံခြုံပါ။ အရေးကြီးသော၊ သီးသန့်ဖြစ်သော၊ သို့မဟုတ် လျို့ဝှက်သော တစ်စုံတစ်ရာကို အဝေးမှ စာသားမက်ဆေ့ချ်ပေးပို့ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းက လုံခြုံမှုရှိစေမည့် အကောင်းဆုံးအရာဖြစ်ပါသည်။ 

လုံခြုံတဲ့ စကားပြောဆိုမှုတွေအတွက် TELEGRAM၊ FACEBOOK MESSENGER၊ ဒါမှမဟုတ် VIBER ကို ဘာဖြစ်လို့ ထောက်ခံခြင်းမပြုတာပါလဲ။ 

Facebook Messenger နဲ့ Telegram လိုမျိုး တချို့ဝန်ဆောင်မှုတွေက သင်က တမင်သက်သက် ဖွင့်လိုက်မှသာ (တစ်ဦးချင်း စကားပြောဆိုမှုများအတွက်သာ) ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို ပေးစွမ်းတာကြောင့်၊ အထူးသဖြင့် အဖွဲ့အစည်းအတွက် အကဲဆတ်တဲ့ ဒါမှမဟုတ် သီးခြား စာပေးပို့ခြင်းအတွက် ကောင်းမွန်တဲ့ ရွေးချယ်မှုတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ လုံခြုံမှုနည်းပါးတဲ့ ပုံသေပုံစံကနေ ပြောင်းလဲဖို့အတွက် မေ့လွယ်တာကြောင့် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို သုံးဖို့လိုရင် တူးလ် (tool) တွေကို မှီခိုအားထားခြင်း မပြုပါနဲ့။ Viber က ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို ပေးစွမ်းတယ်လို့ ပြောထားပေမယ့် ပြင်ပ လုံခြုံရေး စူးစမ်းလေ့လာသူတွေ ပြန်လည်သုံးသပ်ဖို့အတွက် သူ့ရဲ့ကုဒ်ကို ရရှိနိုင်အောင် မလုပ်ပေးထားပါဘူး။ Telegram ရဲ့ကုဒ်ကို လူသိရှင်ကြားစစ်ဆေးမှုအတွက် ရရှိနိုင်အောင် မလုပ်ထားပါဘူး။ ရလဒ်အနေနဲ့၊ Viber ရဲ့ ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) (ဒါမှမဟုတ် Telegram ရဲ့ “လျို့ဝှက်စကားပြောဆိုမှုများ”) က ပုံမှန်အရည်အသွေးအောက် လျော့နိုင်တာကြောင့် စစ်မှန်တဲ့ ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို လိုအပ်တဲ့ ပြောဆိုဆက်ဆံမှုတွေအတွက် မသင့်လျော်မှာကို ကျွမ်းကျင်သူအများစုက ကြောက်ကြပါတယ်။ 

ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ အဆက်အသွယ်တွေနဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေက တခြားစာပို့အက်ပ်တွေကို အသုံးပြုကြပါတယ် - သူတို့ကို ကျွန်ုပ်တို့နဲ့ပြောဆိုဆက်ဆံဖို့အတွက် အက်ပ်အသစ်တစ်ခုကို ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ဖို့ ဘယ်လိုမျိုး နှစ်သိမ့်ပေးနိုင်ပါသလဲ။ 

တစ်ခါတစ်ရံမှာ လုံခြုံရေးနဲ့ အဆင်ပြေမှုကြားမှာ ချိန်ကိုက်မှုရှိပေမယ့် အကဲဆတ်တဲ့ ပြောဆိုဆက်ဆံမှုတွေအတွက် နည်းနည်းပိုပြီး အားစိုက်ထုတ်ဖို့ ထိုက်တန်ပါတယ်။ သင့်အဆက်အသွယ်တွေအတွက် ဥပမာကောင်းတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးပါ။ သင်က တခြား လုံခြုံမှုနည်းပါးတဲ့စနစ်တွေကို သုံးရမယ်ဆိုရင်၊ သင်ပြောတဲ့စကားနဲ့ပတ်သက်ပြီး အရမ်းသတိထားပါ။ အကဲဆတ်တဲ့ခေါင်းစဉ်တွေအကြောင်း ဆွေးနွေးမှုကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ တချို့အဖွဲ့အစည်းတွေအတွက်၊ ၎င်းတို့က အထွေထွေ စကားပြောဆိုမှုတွေအတွက် စနစ်တစ်ခုနဲ့ လုံးဝလျို့ဝှက်ထားရမယ့် ဆွေးနွေးမှုတွေအတွက် ခေါင်းဆောင်မှုပိုင်းနဲ့အတူ တခြားစနစ်တစ်ခုကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ မှန်ပါတယ်၊ အရာအားလုံးကို အချိန်တိုင်းမှာ အချင်းချင်းနားလည်နိုင်မယ့် စာဝှက်ပုံစံပြောင်းထားပေးမယ်ဆိုရင် - မှတ်ထားစရာ ဒါမှမဟုတ် တွေးစရာ ဘာမှမရှိတော့ဘဲ အရိုးရှင်းဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။ 

ကံကောင်းသည်က၊ Signal ကဲ့သို့သော ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ပေးသော အက်ပ်များသည် လူသိများကာ သုံးစွဲသူများနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု မြင့်တက်လာသည့်အပြင် - ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းအသုံးပြုမှုအတွက် ဘာသာစကားများစွာကို ကျင့်သုံးထားပါသည်။ သင့်ပါတနာများ သို့မဟုတ် အခြားသော အဆက်အသွယ်များက Signal ကဲ့သို့သော ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားသည့် ရွေးချယ်စရာထံ ပြောဆိုမှုများကို ပြောင်းလဲရာတွင် အကူအညီလိုအပ်ပါက၊ သင်၏ ပြောဆိုမှုများကို ကောင်းမွန်စွာ ကာကွယ်ရန် အရေးကြီးရသောအကြောင်းရင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ၎င်းတို့နှင့်စကားပြောဆိုရန် အချိန်ယူပါ။ လူတိုင်းက အရေးကြီးပုံကို နားလည်ထားသည့်အခါ၊ အက်ပ်အသစ်ကို ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ရန် မိနစ်အနည်းငယ် ကြာမြင့်ပြီး ၎င်းနှင့်ကျင့်သားရသွားရန်အတွက် ရက်အနည်းငယ် ကြာမြင့်နိုင်မှုက သိပ်အရေးမကြီးပါ။ 

ကျွန်ုပ်တို့သတိပြုသင့်တဲ့ ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားတဲ့အက်ပ်တွေအတွက် တခြားဆက်တင်တွေ ရှိပါသလား။ 

Signal အက်ပ်တွင်၊ လုံခြုံရေးကုဒ်များ (လုံခြုံရေးနံပါတ်များဟု ရည်ညွှန်းသည်) ကို အတည်ပြုစစ်ဆေးခြင်းကလည်း အရေးကြီးပါသည်။ လုံခြုံရေးနံပါတ်ကို ကြည့်ရှုကာ ၎င်းကို Signal တွင် အတည်ပြုစစ်ဆေးရန်၊ အဆက်အသွယ်နှင့် သင်၏စကားပြောဆိုမှုကို ဖွင့်လိုက်ကာ၊ သင့်စခရင် (screen) ထိပ်ဆုံးရှိ ၎င်းတို့၏အမည်ကို နှိပ်လိုက်ပြီး၊ “လုံခြုံရေးနံပါတ်ကို ကြည့်မည်” ကိုနှိပ်ရန် အောက်ဆွဲချလိုက်ပါ။ သင်၏ လုံခြုံရေးနံပါတ်က သင့်အဆက်အသွယ်နှင့် ကိုက်ညီနေပါက၊ သင်က ၎င်းတို့ကို တူညီသောစခရင် (screen) ၌ပင် “အတည်ပြုစစ်ဆေးထားသည်” အဖြစ် အမှတ်အသားလုပ်နိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ပေးထားသောအဆက်အသွယ်နှင့်ပတ်သက်သည့် သင်၏ လုံခြုံရေးနံပါတ် ပြောင်းသွားသည်ဟု စကားပြောဆိုမှုတွင် အသိပေးချက် လက်ခံရရှိပါက ထို လုံခြုံရေးနံပါတ်များကို အာရုံစိုက်ကာ သင်၏ အဆက်အသွယ်များကို အတည်ပြုစစ်ဆေးရန် အရေးကြီးပါသည်။ သင် သို့မဟုတ် အခြားဝန်ထမ်းက ထိုဆက်တင်များကို ပုံဖော်ရာတွင် အကူအညီလိုအပ်ပါက၊ Signal က အကူအညီပေးသော ညွှန်ကြားချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးပါသည်။ လုံခြုံသော စာပေးပို့ခြင်းနှင့် တစ်ဦးချင်း ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများအတွက် သုံးစွဲသူနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှုရှိသော အကောင်းဆုံး ရွေးချယ်စရာအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ စဉ်းစားနိုင်သည့် Signal ကို အသုံးပြုနေပါက၊ ခိုင်မာသောပင်ကို သတ်မှတ်ထားရန် သေချာပါစေ။ အနည်းဆုံး ဂဏန်းခြောက်လုံးကို သုံးပါ၊ သင့်မွေးသက္ကရာဇ်ကဲ့သို့သော ခန့်မှန်းရလွယ်သည့်အရာ မဖြစ်ပါစေနှင့်။ Signal နှင့် WhatsApp တို့ကို ကောင်းမွန်စွာ ပုံဖော်သည့်နည်းလမ်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ပိုမိုသော အကြံဉာဏ်များအတွက်၊ သင်သည် ၎င်းတို့၏ Surveillance Self- Defense Guide တွင် EFF က ဖော်ဆောင်ထားသော တူးလ်ဂိုက် (tool guide) နှစ်ခုလုံးကို ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။

လက်တွေ့ကမ္ဘာတွင် စကားပြောဆိုမှုအက်ပ်များကို အသုံးပြုခြင်း 

ဖုန်းပျောက်သွားခြင်း၊ အခိုးခံရခြင်း၊ သို့မဟုတ် အသိမ်းခံရခြင်း ကိစ္စမျိုးတွင် ထိခိုက်မှုကို ကန့်သတ်ရန်၊ သင့်ဖုန်းတွင်သိမ်းထားသော မက်ဆေ့ချ်များ၏ မှတ်တမ်းကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင်လုပ်ရန်မှာ အကောင်းဆုံးလုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် လွယ်ကူသောနည်းလမ်းတစ်ခုမှာ သင့်အဖွဲ့အစည်း၏ အဖွဲ့လိုက်စကားပြောဆိုမှုများအတွက် “မက်ဆေ့ချ်များဖျောက်ထားခြင်း” ကို ဖွင့်ထားရန်၊ နှင့် ဝန်ထမ်းများအား ၎င်းတို့၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး စကားပြောဆိုမှုများအတွက်လည်း ထိုသို့လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် တိုက်တွန်းအားပေးရန် ဖြစ်ပါသည်။ 

Signal နှင့် အခြားသော လူကြိုက်များသည့် မက်ဆေ့ချ်ပို့သည့် အက်ပလီကေးရှင်းများတွင်၊ သင်သည် မက်ဆေ့ချ်များကို ဖတ်ပြီးနောက် မိနစ် သို့မဟုတ် နာရီ အရေအတွက်တစ်ခုသို့ ရောက်သည့်အခါ ဖျောက်ပစ်လိုက်ရန် အချိန်ကို သတ်မှတ်ထားနိုင်ပါသည်။ ဤဆက်တင်ကို တစ်ဦးချင်း သို့မဟုတ် အဖွဲ့လိုက် စကားပြောဆိုမှုပေါ် မူတည်၍ စိတ်ကြိုက်လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။ လူများစုအတွက်၊ တစ်ပတ်ကြာပြီးနောက် ဝင်းဒိုးကို ဖျောက်ပစ်လိုက်ရန် သတ်မှတ်ထားခြင်းသည် လုံးဝလိုအပ်လိမ့်မည်မဟုတ်သော မက်ဆေ့ချ်များကို ထိန်းသိမ်းထားခြင်းမရှိဘဲ ရှာဖွေကြည့်ရှုရန်အတွက် အချိန်အပြားကို ပေးစွမ်းသော်လည်း – နောင်တွင် ၎င်းကို သင့်ကိုဆန့်ကျင်၍ အသုံးပြုလာနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။ သင့်တွင်ရှိထားသောအရာကို ခိုးယူခံ၍မရကြောင်း မှတ်ထားပါ။ 

Signal တွင် မက်ဆေ့ချ်များဖျောက်ခြင်းကို ဖွင့်ထားရန်၊ စကားပြောဆိုမှုကို ဖွင့်ပါ၊ သင်နှင့်စကားပြောဆိုနေသူ/အဖွဲ့၏ အမည်ကို နှိပ်ပါ၊ မက်ဆေ့ချ်များဖျောက်ခြင်းကို နှိပ်ပါ၊ အချိန်သတ်မှတ်ချက်ကိုရွေးကာ အိုကေကို နှိပ်ပါ။ WhatsApp တွင် အလားတူဆက်တင် ပါရှိပါသည်။ 

လူတစ်ဦးဦး၏ ဖုန်းအခိုးခံလိုက်ရခြင်း သို့မဟုတ် မက်ဆေ့ချ်ကို လူမှားပြီးပို့မိခြင်းကြောင့် မက်ဆေ့ချ်ကို ချက်ခြင်းဖျက်ပစ်ရန် လိုအပ်သည့် အရေးကြီးသောအခြေအနေများတွင်၊ Signal သည် မက်ဆေ့ချ်ကို သင်၏စကားပြောဆိုမှုမှ ဖျက်ပစ်လိုက်ခြင်းဖြင့် ပေးပို့ထားသည့် သုံးနာရီအတွင်း လူတိုင်း၏ဖုန်းမှနေ၍ အဖွဲ့ သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးချင်းထံ ပို့လိုက်သောမက်ဆေ့ချ်ကို ဖျက်ပစ်ခွင့်ပေးထားသည်ကို မှတ်ထားပါ။ Telegram သည် ၎င်း၏ အချင်းချင်းနားလည်နိုင်သော စာဝှက်ပုံစံ ကန့်သတ်ချက်များရှိသော်လည်း အသုံးပြုသူများကို ကန့်သတ်ချက်များမရှိဘဲ စက်များမှနေ၍ မက်ဆေ့ချ်များကို ဖျက်ပစ်ခွင့်ပေးထားသည့် ဆင်တူသောလုပ်ဆောင်ချက်အတွက် နိုင်ငံအများအပြားတွင် လူကြိုက်များနေဆဲဖြစ်ပါသည်။ 

အဖွဲ့အစည်းသည် ဝန်ထမ်းများ၏ဖုန်းတွင် တွေ့သွားနိုင်သော ပြောဆိုဆက်ဆံမှုရလဒ်အဖြစ် ဝန်ထမ်း၏ဘေးကင်းမှုနှင့်ပတ်သက်၍ စိတ်ပူမိပါက၊ တိုတောင်းသောအချိန်သတ်မှတ်ချက်ဖြင့် မက်ဆေ့ချ်များဖျောက်ခြင်းကို အသုံးပြုထားခြင်းသည် အရိုးရှင်းဆုံးနှင့် အကျိုးအရှိဆုံး ရွေးချယ်ခွင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

လူများသော အဖွဲ့လိုက် ဗီဒီယိုခေါ်ဆိုမှုများအတွက်ကရော ဘယ်လိုပါလဲ။ အဲဒီမှာ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် အချင်းချင်းနားလည်တဲ့ စာဝှက်ပုံစံ ရွေးချယ်ခွင့်တွေ ရှိပါသလား။ 

အဝေးမှအလုပ်လုပ်ရမှုများ တိုးတက်လာသည်နှင့်၊ သင့်အဖွဲ့အစည်း၏ လူပိုများလာသော အဖွဲ့လိုက် ဗီဒီယိုခေါ်ဆိုမှုများအတွက် လုံခြုံသောရွေးချယ်ခွင့်ရှိထားရန်မှာ အရေးကြီးပါသည်။ ကံမကောင်းစွာဖြင့်ပင်၊ လက်ရှိ၌ ကိစ္စရပ်များအားလုံးကို ကာမိသော ကောင်းမွန်သည့်ရွေးချယ်ခွင့်မျိုး မရှိသေးပါ- အသုံးပြုသူနှင့်ရင်းနှီးမှု၊ တက်ရောက်သူအရေအတွက် အများအပြားနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပံ့ပိုးပေးမှု၊ နှင့် ပုံသေအဖြစ် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းကို အသုံးပြုနိုင်မှု။ 

သင့်အစည်းအဝေးများတွင် စခရင် (screen) မျှဝေခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲထွက်ပြောဆိုမှုနေရာများကဲ့သို့သော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု လုပ်ဆောင်ချက်များကို မလိုအပ်ပါက၊ ရွေးချယ်စရာအနည်းငယ် ရှိပါသည်။ လူရှစ်ဦးအထိပါဝင်သော အဖွဲ့များအတွက်၊ Signal ကို မြင့်မားစွာ အကြံပြုထားပါသည်။ Signal တွင် အဖွဲ့လိုက် ဗီဒီယိုခေါ်ဆိုမှုများကို စမတ်ဖုန်း သို့မဟုတ် ကွန်ပျူတာရှိ Signal ဒက်စတော့အက်ပ်မှနေ၍လည်း ပူးပေါင်းပါဝင်နိုင်ပါသည်။ သို့ရာတွင်၊ Signal ကို အသုံးပြုထားပြီးဖြစ်သော သင်၏အဆက်အသွယ်များကိုသာ Signal အဖွဲ့ထဲသို့ ထည့်နိုင်သည်ကို မှတ်ထားပါ။ 

Google Duo သည် ပါဝင်သူ 32 ဦးအထိအတွက် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အချင်းချင်းနားလည်နိုင်သော စာဝှက်ပုံစံလုပ်ထားသည့် ဗီဒီယိုခေါ်ဆိုမှုများကို ဖြည့်ဆည်းပေးသောကြောင့်၊ ၎င်းသည် စခရင် (screen) မျှဝေခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲထွက်ပြောဆိုမှုနေရာများကို မလိုအပ်သော အနည်းငယ်လူပိုများသည့် အစည်းအဝေးများအတွက် ကောင်းမွန်သော ရွေးချယ်ခွင့်ဖြစ်ပါသည်။ သင်သည် စမတ်ဖုန်းအက်ပ်မှတစ်ဆင့် သို့မဟုတ် သင့်ကွန်ပျူတာရှိ ဝဘ်ဘရောင်ဆာမှနေ၍ Duo ကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ပါဝင်သူများသည် ၎င်းတို့၏ကွန်ပျူတာတွင် အဖွဲ့လိုက်ခေါ်ဆိုမှု၌ပါဝင်ရန်အတွက် Duo အက်ပ်ကို ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ရန် မလိုအပ်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် Google အကောင့်ထံ လက်မှတ်ထိုးဝင်ရန် လိုအပ်ပါလိမ့်မည်။ ၎င်းက အသုံးပြုရန် အတားအဆီးတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေရုံသာမက Duo သည် စကားပြောဆိုနေသူများနှင့်ပတ်သက်သည့် မီတာဒေတာအများအပြားကို ရယူသည်ဟုလည်း ဆိုလိုပါသည်။ ထိုအရာက သင့်အတွက် စိတ်ပူပန်စရာဖြစ်ပါက၊ Duo သည် အကောင်းဆုံးရွေးချယ်စရာ မဟုတ်နိုင်ပါ။ သင်က Duo ကို အသုံးပြုပါက၊ အဖွဲ့လင့်ခ်များကို လုံခြုံစွာ မျှဝေရန်နှင့် ခေါ်ဆိုမှုတစ်ခုပြီးတိုင်း လူတိုင်းအား သင့်အဖွဲ့ကို ဖျက်ပစ်ခိုင်းရန် သေချာပါစေ။
သင်က လူပိုများသော အဖွဲ့လိုက်ခေါ်ဆိုမှုများ သို့မဟုတ် စခရင် (screen) မျှဝေခြင်းနှင့် ခွဲထွက်ပြောဆိုမှုနေရာများကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များကို လိုအပ်သည့် အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများအတွက် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းကို လိုအပ်ပါက၊ ရွေးချယ်စရာအနည်းငယ် ရှိပါသည်။ ထိုရွေးချယ်စရာများသည် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းကို ဖွင့်ထားပြီး လုံခြုံရေးကို ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း သေချာစေရန် သတ်မှတ်ရာတွင် အနည်းငယ်ပို၍ သတိထားမှုကို လိုအပ်ကြောင်း မှတ်ထားပေးပါ။ 

လတ်တလောတွင် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အချင်းချင်းနားလည်နိုင်သော စာဝှက်ပုံစံရေးသားမှုကို ထပ်ထည့်လိုက်သည့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုမှာ Jitsi Meet ဖြစ်ပါသည်။ Jitsi Meet သည် ပါဝင်သူအများအပြား (လူ 75 ဦးအထိ) အတွက် လုပ်ဆောင်နိုင်ကာ အက်ပ်ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ရန် သို့မဟုတ် အထူးဆော့ဖ်ဝဲကို မလိုအပ်သော ဝဘ်အခြေပြု အော်ဒီယိုနှင့် ဗီဒီယို အစည်းအဝေးလုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်ပါသည်။ Jitsi သည် 2020 ခုနှစ်တွင် စမ်းသပ်ထားသော ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်း ရွေးချယ်စရာကို ထုတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ဤလက်စွဲစာအုပ် ဖြန့်ချိမှုအရ၊ Jitsi သည် ၎င်းကို ပိုမိုတိုးတက်စေရန် တက်ကြွစွာ လုပ်ကိုင်လျှက်ရှိပါသည်။ Jitsi Meet တွင် အစည်းအဝေးသတ်မှတ်ရန်၊ meet.jit.si သို့သွားကာ၊ အစည်းအဝေးကုဒ်ကို ရိုက်ထည့်ပြီး လင့်ခ်ကို (Signal ကဲ့သို့သော လုံခြုံသည့်ချန်နယ်မှတဆင့်) သင်ရည်စူးထားသော ပါဝင်သူများထံ မျှဝေပါ။ ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းကို အသုံးပြုရန်၊ Jitsi က ဖော်ပြထားသော ထို ညွှန်ကြားချက်များကို ကြည့်ကြည့်ပါ။ တစ်ဦးချင်းအသုံးပြုသူများအားလုံးသည် ထိုသို့လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ၎င်းတို့ဘာသာ ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းကို ဖွင့်ထားရန် လိုအပ်လိမ့်မည်ဖြစ်သည်ကို မှတ်ထားပါ။ Jitsi ကိုအသုံးပြုသည့်အခါ၊ ကျပန်း အစည်းအဝေးခန်းအမည်များကို ဖန်တီးရန်နှင့် သင်၏ ခေါ်ဆိုမှုများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ခိုင်မာသောလျို့ဝှက်ကုဒ်များကို အသုံးပြုရန် သေချာပါစေ။ 

ဤရွေးချယ်စရာက သင့်အဖွဲ့အစည်းအတွက် အလုပ်မဖြစ်ပါက၊ ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းကို အသုံးပြုနိုင်သည့် WebEx သို့မဟုတ် Zoom ကဲ့သို့သော လူကြိုက်များသည့် လုပ်ငန်းသုံးရွေးချယ်စရာမျိုးကိုလည်း အသုံးပြုရန် စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။ WebEx သည် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းကို ခွင့်ပြုထားသည်မှာ ကြာမြင့်ပြီဖြစ်သော်လည်း ဤရွေးချယ်စရာက ပုံသေပွင့်လာခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ ပါဝင်သူများသည် သင်၏အစည်းအဝေးတွင်ပါဝင်ရန်အတွက် WebEx ကို ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ သင်၏ WebEx အကောင့်အတွက် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်သည့် ရွေးချယ်စရာကို ရရှိရန် သင်သည် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်ထားကြောင်း သေချာစေရန် WebEx ကူညီပံ့ပိုးမှုကေ့စ်ကို ဖွင့်ကာ ထိုညွှန်ကြားချက်များကို လိုက်နာရပါမည်။ အစည်းအဝေးကို ဦးစီးကျင်းပသူကသာ ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းကို ဖွင့်ရန် လိုအပ်ပါလိမ့်မည်။ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ထားပါက၊ အစည်းအဝေးတစ်ခုလုံးမှာ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အချင်းချင်းနားလည်နိုင်သော စာဝှက်ပုံစံရေးသားမှု ဖြစ်နေပါလိမ့်မည်။ လုံခြုံသော အဖွဲ့လိုက်အစည်းအဝေးများနှင့် အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများအတွက် WebEx ကိုအသုံးပြုနေပါက၊ သင်၏ခေါ်ဆိုမှုများတွင် ခိုင်မာသောလျို့ဝှက်ကုဒ်များကို ဖွင့်ထားရန် သေချာပါစေ။ 

အဆိုးဘက်ရောက်သော ထင်မြင်ချက်ဖြစ်ပေါ်ပြီး လများအကြာတွင်၊ Zoom သည် ၎င်း၏ ခေါ်ဆိုမှုများအတွက် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အချင်းချင်းနားလည်နိုင်သော စာဝှက်ပုံစံရေးသားမှု ရွေးချယ်ခွင့်ကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပါသည်။ သို့ရာတွင်၊ ထိုရွေးချယ်စရာက ပုံသေပွင့်လာခြင်းမဟုတ်ပါ၊ ခေါ်ဆိုမှုကိုဦးစီးသူသည် ၎င်းတို့၏အကောင့်ကို ဖုန်းနံပါတ်ဖြင့် ချိတ်ဆက်ရန် လိုအပ်ပါသည်၊ ပါဝင်သူအားလုံးက ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုအစား Zoom ဒက်စတော့ သို့မဟုတ် မိုဘိုင်းအက်ပ်မှတစ်ဆင့် ပါဝင်မှသာ အလုပ်လုပ်ဆောင်ပါသည်။ ထိုဆက်တင်များကို မတော်တဆမှားယွင်းလုပ်ဆောင်မိရန် လွယ်ကူသောကြောင့်၊ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အချင်းချင်းနားလည်သော စာဝှက်ပုံစံရေးသားသည့် ရွေးချယ်စရာအဖြစ် Zoom ကို အားထားခြင်းမပြုရန် အကြံပြုလိုပါသည်။ သို့ရာတွင်၊ ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းကို လိုအပ်ပြီး Zoom က သင်၏ တစ်ခုတည်းသော ရွေးချယ်စရာဖြစ်ပါက၊ သင်သည် ၎င်းကိုလုပ်ဆောင်ရန် Zoom ၏ ညွှန်ကြားချက်များအတိုင်း လိုက်နာနိုင်ပါသည်။ Zoom စခရင် (screen) ၏ ဘယ်ဘက်အပေါ်ထောင့်ရှိ အစိမ်းရောင်လော့ခ်ကို နှိပ်ကာ Encryption ဆက်တင်ဘေးတွင် “တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက်” ဟုဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရခြင်းဖြင့် ၎င်းမှာ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် အချင်းချင်းနားလည်သော စာဝှက်ပုံစံရေးသားမှု ဖြစ်ကြောင်း သေချာစေရန်အတွက် ခေါ်ဆိုမှု စတင်ခြင်းမပြုမီ စစ်ဆေးရန် သေချာပါစေ။ သင်သည် Zoom အစည်းအဝေးများအတွက် ခိုင်မာသော လျို့ဝှက်ကုဒ်ကိုလည်း သတ်မှတ်ထားသင့်ပါသည်။ 

အထက်တွင်ဖော်ပြထားသော တူးလ် (tool) များအပြင်၊ Frontline Defenders က အကောင်အထည်ဖော်ထားသော ဤအစီအစဉ်ဇယားသည် သင်၏ အန္တရာယ်ရှိသော အကြောင်းအရာပေါ်တွင် မူတည်၍ သင့်အဖွဲ့အစည်းအတွက် အဓိပ္ပါယ်ရှိနိုင်သော ဗီဒီယိုခေါ်ဆိုမှုနှင့် အစည်းအဝေးလုပ်ခြင်း ရွေးချယ်စရာများကို မြင်သာအောင်လုပ်ပေးပါသည်။

ကျွန်ုပ်တို့က ပြောဆိုဆက်ဆံမှုအားလုံးအတွက် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို တကယ်မလိုအပ်ဘူးဆိုရင် ဘာလုပ်ရမှာပါလဲ။ 

သင်၏ အန္တရာယ်အကဲဖြတ်မှုပေါ်တွင်အခြေခံ၍ သင့်အဖွဲ့အစည်း၏ ပြောဆိုဆက်ဆံမှုအားလုံးအတွက် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို မလိုအပ်ပါက၊ ပြောဆိုမှုအလွှာကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် အက်ပလီကေးရှင်းများကို အသုံးပြုရန် စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့ (နှင့် အချက်အလက်များကိုမျှဝေရန် ဖိအားပေးခံရနိုင်သော မည်သူမဆို) သည် သင်၏ ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများကို တွေ့မြင်/ကြားသိနိုင်သောကြောင့် သင်က Gmail အတွက် Google၊ Exchange အတွက် Microsoft၊ သို့မဟုတ် Messenger အတွက် Facebook ကဲ့သို့သော ဝန်ဆောင်မှု ဖြည့်ဆည်းပေးသူများကို ယုံကြည်သောကြောင့် ဤ ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းအမျိုးအစားကို လိုအပ်သည်ကို မှတ်ထားပေးပါ။ ထပ်မံ၍၊ အကောင်းဆုံး ရွေးချယ်စရာများသည် သင်၏ ခြိမ်းခြောက်မှုပုံစံပေါ်တွင် မူတည်လိမ့်မည်ဖြစ်သော်လည်း (ဥပမာ၊ သင်က Google ကို မယုံကြည်ပါက သို့မဟုတ် U.S. အစိုးရက သင်၏ရန်ဘသူဖြစ်ပါက၊ Gmail သည် ကောင်းမွန်သောရွေးချယ်စရာမဟုတ်ပါ)၊ လူသိများပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် ယုံကြည်နိုင်သော ရွေးချယ်စရာအချို့တွင် ပါဝင်သည်များမှာ- 

EMAIL 
  • Gmail 

  • Outlook (Office 365 မှတဆင့်) 

    • သင့်အဖွဲ့အစည်း၏ အီးမေးလ်အတွက် သင်၏ကိုယ်ပိုင် Microsoft Exchange ဆာဗာကို လက်ခံထိန်းချုပ်ခြင်း မပြုလုပ်ပါနှင့်။ သင်က လက်ရှိတွင် ထိုသို့လုပ်ဆောင်နေပါက၊ သင်သည် Office 365 ထံ ပြောင်းလိုက်သင့်ပါသည်။

စာသားမက်ဆေ့ချ်ပို့ခြင်း (တစ်ဦးချင်း သို့မဟုတ် အဖွဲ့လိုက်) 
  • Google Hangouts 

  • Slack 

  • Microsoft Teams 

  • Mattermost 

  • Line 

  • KaKao Talk 

  • Telegram

အဖွဲ့လိုက်အစည်းအဝေး၊ အော်ဒီယိုနှင့် ဗီဒီယို ခေါ်ဆိုမှုများ 
  • Jitsi Meet 

  • Google Meet 

  • Microsoft Teams 

  • WebEx 

  • GotoMeeting 

  • Zoom

ဖိုင်မျှဝေခြင်း
  • Google Drive 

  • Microsoft Sharepoint 

  • Dropbox 

  • Slack 

  • Microsoft Teams

ဖိုင်မျှဝေခြင်းနှင့်ပတ်သက်သော မှတ်ချက် 

မက်ဆေ့ချ်များကို လုံခြုံစွာ မျှဝေခြင်းအပြင်၊ ဖိုင်များကို လုံခြုံစွာမျှဝေခြင်းသည် သင့်အဖွဲ့အစည်း၏ လုံခြုံရေးအစီအစဉ္၏ အရေးကြီးအစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဖိုင်မျှဝေခြင်း ရွေးချယ်စရာအများစုသည် သင် အသုံးပြုနေပြီးဖြစ်နိုင်သော စာပို့ အက်ပလီကေးရှင်းများ သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုများတွင် ပါရှိပြီးဖြစ်ပါသည်။ ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းကို လိုအပ်ပါက၊ Signal မှတဆင့် ဖိုင်များကိုမျှဝေခြင်းသည် ကောင်းမွန်သောရွေးချယ်စရာ ဖြစ်ပါသည်။ ပြောဆိုမှုအလွှာကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ခြင်းဖြင့် လုံလောက်ပါက၊ Google Drive သို့မဟုတ် Microsoft Sharepoint ကို အသုံးပြုခြင်းသည် သင့်အဖွဲ့အစည်းအတွက် ကောင်းမွန်သောရွေးချယ်စရာ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ပေးထားသော စာရွက်စာတမ်း သို့မဟုတ် ဖိုလ်ဒါထံ သင့်လျော်သူများသာ ဝင်ကြည့်ခွင့်ရှိနိုင်သောကြောင့် မျှဝေခြင်းဆက်တင်ကို သင့်လျော်စွာ ပုံဖော်ထားပြီး၊ ထိုဝန်ဆောင်မှုများကို ဝန်ထမ်း၏ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ (ကိုယ်ရေးကိုယ်တာမဟုတ်ပါ) အီးမေးလ်အကောင့်များနှင့် ချိတ်ဆက်ထားကြောင်း သေချာပါစေ။ လုပ်နိုင်မည်ဆိုပါက၊ အရေးကြီးသောဖိုင်များကို အီးမေးလ်ချိတ်တွဲမှုများမှတဆင့် သို့မဟုတ် USB များတွင်ထည့်၍ မျှဝေခြင်းကို တားမြစ်ထားပါ။ သင့်အဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် USB များကဲ့သို့သော စက်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုခြင်းသည် မဲလ်ဝဲ သို့မဟုတ် အခိုးခံရနိုင်ခြေကို အလွန်မြင့်တက်စေပြီး အီးမေးလ် သို့မဟုတ် အခြားသော ချိတ်တွဲမှုပုံစံများပေါ်တွင် မှီခိုထားခြင်းသည် ခိုးယူတိုက်ခိုက်မှုကို တွန်းလှန်သည့် သင့်အဖွဲ့အစည်း၏ ခုခံမှုများကို အားနည်းစေပါသည်။ 

ဖိုင်မျှဝေခြင်းအတွက် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ အခြားနည်းလမ်းများ 

စာပေးပို့ခြင်းပလက်ဖောင်းတွင် တိုက်ရိုက်မပါရှိသောကြောင့် သင့်အဖွဲ့အစည်းအတွက် လုံခြုံသည့် ဖိုင်မျှဝေခြင်း ရွေးချယ်စရာကို ရှာဖွေနေပါက (သို့မဟုတ် ကြီးမားသော စာရွက်စာတမ်းများကို မျှဝေသည့်အခါ ဖိုင်အရွယ်အစားကန့်သတ်ချက်များနှင့် တွေ့ကြုံနေရပါက)၊ OnionShare ကိုသုံးရန် စဉ်းစားကြည့်ပါ။ OnionShare သည် မည်သည့်ဖိုင်အရွယ်အစားမဆိုအား လုံခြုံလျို့ဝှက်စွာ ပေးပို့နိုင်စေသော ပွင့်လင်းသည့်ရင်းမြစ်တူးလ် (tool) တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ပေးပို့သူက OnionShare အက်ပ်ကို ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ထားကာ (Mac၊ Windows နှင့် Linux ကွန်ပျူတာများတွင် ရရှိနိုင်သည်)၊ မျှဝေရန်ဆန္ဒရှိသော ဖိုင်(များ)ကို အပ်လုဒ်လုပ်ပြီး၊ သီးခြားလင့်ခ်ကို ထုတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် အလုပ်လုပ်ဆောင်ပါသည်။ Tor Browser တွင်သာ လုပ်ဆောင်နိုင်သော ဤလင့်ခ်ကို ရည်ရွယ်ထားသော လက်ခံသူထံ လုံခြုံသော စာပေးပို့ခြင်းချန်နယ် (ဥပမာ၊ Signal) မှတစ်ဆင့် မျှဝေနိုင်ပါသည်။ ထို့နောက် လက်ခံသူသည် Tor Browser တွင် လင့်ခ်ကိုဖွင့်ကာ ဖိုင်(များ)ကို ၎င်းတို့၏ကွန်ပျူတာတွင် ဒေါင်းလုဒ်လုပ်နိုင်ပါသည်။ လင့်ခ်ကို သင်မျှဝေလိုက်သော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ ဖိုင်များက လုံခြုံမည်ဖြစ်သည်ကို စိတ်တွင်မှတ်ထားပါ။ Tor အကြောင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် လက်စွဲစာအုပ်၏ “အဆင့်မြှင့်ထားသော” အပိုင်း၌ အသေးစိတ် ပိုမိုရှင်းပြလိမ့်မည်ဖြစ်သော်လည်း၊ သင့်တွင် ယုံကြည်ရသော Cloud ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ ရွေးချယ်စရာမရှိပါက ရုံးတွင် USB ဖြင့် ဖိုင်အကြီးများကို မျှဝေခြင်းထက် ပိုမိုလုံခြုံသောနည်းလမ်းအဖြစ် OnionShare ကို သတိရပါ။ 

ဤလက်စွဲစာအုပ်၏ စကားဝှက်များ အခန်းတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း၊ သင့်အဖွဲ့အစည်းသည် စကားဝှက် မန်နေဂျာတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားပြီးဖြစ်ပါက၊ Bitwarden ၏ ပရီမီယံ သို့မဟုတ် အဖွဲ့ အကောင့်ကို ရွေးပါ၊ Bitwarden Send လုပ်ဆောင်ချက်သည် လုံခြုံသော ဖိုင်မျှဝေခြင်းအတွက် အခြား ရွေးချယ်စရာဖြစ်ပါသည်။ ဤလုပ်ဆောင်ချက်သည် အသုံးပြုသူများအား (Signal ကဲ့သို့သော) လုံခြုံသော စာပေးပို့ခြင်းချန်နယ်များမှတဆင့် ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားသောဖိုင်များကို မျှဝေရန်အတွက် လုံခြုံသောလင့်ခ်များကို ဖန်တီးနိုင်စေပါသည်။ ဖိုင်အရွယ်အစားကို 100MB အထိ သတ်မှတ်ထားသော်လည်း၊ Bitwarden Send သည် လင့်ခ်များပေါ်တွင် သက်တမ်းကုန်သည့်ရက်စွဲ သတ်မှတ်ထားရန်၊ မျှဝေထားသောဖိုင်များတွင် စကားဝှက်ဖြင့်ကာကွယ်ထားသော ဝင်ရောက်ခွင့်ကို သတ်မှတ်ထားရန်၊ နှင့် လင့်ခ်ကို ဖွင့်နိုင်သည့်အကြိမ်အရေအတွက်ကို ကန့်သတ်ထားရန် ခွင့်ပြုပေးပါသည်။

ဒေတာများကို လုံခြုံစွာ ဆက်သွယ်ပေးပို့ခြင်းနှင့် မျှဝေခြင်း 

  • သင့်အဖွဲ့အစည်း၏ အရေးကြီးသော ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများ (နှင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများအားလုံးအတွက်) အတွက် ယုံကြည်ရသည့် ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ပြောင်းဝှက်ထားသော စာပေးပို့ခြင်း ဝန်ဆောင်မှုများကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။ 

    • လုံခြုံသော ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများက အလွန်အရေးကြီးရသည့် အကြောင်းရင်းကို ဝန်ထမ်းများနှင့် ပြင်ပ ပါတနာများအား ရှင်းပြရန် အချိန်ပေးပါ၊ ၎င်းသည် သင့်အစီအစဉ်၏အောင်မြင်မှုကို တိုးတက်စေပါလိမ့်မည်။ 

  • မက်ဆေ့ချ်များကို ထိန်းသိမ်းထားမည့်ကြာချိန်နှင့် “ပျောက်သွားသော” ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများကို အဖွဲ့အစည်းက အသုံးပြုမည့်အချိန်/အသုံးပြုမည့်အကြောင်းတို့နှင့်ပတ်သက်၍ မူဝါဒ သတ်မှတ်ပါ။ 

  • ဖော်ပြပါတို့အပါအဝင် လုံခြုံသော ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှု အက်ပ်များအတွက် သင့်လျော်သော ဆက်တင်များကို ထားရှိထားကြောင်း သေချာပါစေ- 

    • ဝန်ထမ်းများအားလုံးသည် လုံခြုံရေး အသိပေးချက်များကို အာရုံစိုက်ကြောင်း သေချာပါစေ၊ WhatsApp အသုံးပြုနေပါက၊ စကားပြောဆိုမှုများကို အရန်ထားခြင်းမျိုး မလုပ်ရပါ။ 

    • ပြောဆိုသူကြား ကုဒ်ဝှက်စနစ် (encryption) ကို ပုံသေမဖွင့်ပေးထားသော အက်ပ်ကို အသုံးပြုပါက (ဥပမာ Zoom သို့မဟုတ် Webex)၊ လိုအပ်သောအသုံးပြုသူများသည် ခေါ်ဆိုမှု သို့မဟုတ် အစည်းအဝေးစတင်ချိန်တွင် သင့်လျော်သော ဆက်တင်များကို ဖွင့်ထားကြောင်း သေချာစေရန် လိုအပ်ပါသည်။ 

  • သင့်အဖွဲ့အစည်းအတွက် Office 365 သို့မဟုတ် Gmail ကဲ့သို့သော ကလောက်ဒ်အခြေခံသည့် အီးမေးလ်ဝန်ဆောင်မှုများကို သုံးပါ။ 

    • သင်၏ ကိုယ်ပိုင်အီးမေးလ်ဆာဗာတွင် လက်ခံထိန်းချုပ်ရန် မကြိုးစားပါနှင့်။ 

    • ဝန်ထမ်းများအား အလုပ်အတွက် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအီးမေးလ်အကောင့်များကို အသုံးပြုခွင့်မပေးပါနှင့်။ 

  • အဖွဲ့အစည်းအား အဖွဲ့လိုက် စာပေးပို့ခြင်းနှင့် မီတာဒေတာ (metadata) များနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် အကောင်းဆုံးသော လုံခြုံရေးကျင့်ထုံးများနှင့်ပတ်သက်၍ မကြာခဏ သတိပေးပါ။ 

    • အဖွဲ့လိုက် မက်ဆေ့ချ်များ၊ စကားပြောဆိုမှုများ၊ နှင့် အီးမေးလ်လမ်းကြောင်းများတွင် ပါဝင်နေသူများကို သတိပြုပါ။